جۆری توێژینه‌وه‌ : Original Article

نوسه‌ران

1 بەشی زمانی کوردیی، کۆلیژی پەروەردە، زانکۆی گەرمیان، هەرێمی کوردستانی عێراق

2 بەشی زمانی کوردیی، کۆلیژی زمان، زانکۆی سلێمانى، هەرێمی کوردستانی عێراق

پوخته‌

 ئەم لێکۆڵینەوەیە لەژێر ناونیشانی  "تیۆریی فۆنۆلۆژی فەرهەنگیی و مۆرفۆلۆژیی"دا بۆ ڕاڤەکردنی تیۆرییەکەیە، کە لەلایەنی تیۆرییەکە خۆی و سێ  بەشی سەرەکیی پێکهاتووە، کە پەیوەستن بە پێکهاتەی مۆرفۆلۆژیی و پێکهاتەی فۆنۆلۆژیی و پێکهاتەی سینتاکسەوە. لە ڕێزمانی بەرهەمهێنانی کلاسیکیی چۆمسکی (١٩٧٠)دا هەبوونی مۆرفۆلۆژیی بە پێکهاتەیەکی سەربەخۆ دانەدەنرا، بەڵکوم سینتاکس مۆرفێمەکانی بەیەکەوەدەلکاندو وشەیش گرنگیی تەواوی نەبوو. وردە وردەو لەم تیۆریەی ئێستاوە مۆدوولی مۆرفۆلۆژیی و زانستی مۆرفۆلۆژیی و فۆنۆلۆژیی خۆیان سەپاند.
ئامانجی تیۆرییەکە بریتییەلە خستنەڕووی چۆنیەتیی ڕێکخراوەیی ناوەوەی پێکهاتەی مۆرفۆلۆژیی و پەیوەندیی بە پێکهاتەی سینتاکسەوە. تیۆرییەکە بەسەر پێڕەوی کرمانجیی ناوەڕاستدا جێبەجێدەکرێت (تەتبییقدەکرێت). ڕێبازە سینکرۆنیەکەی لێکۆڵینەوەکە پەسنکەرانەی شیکەرەوەییانەیە  descriptive  analysisو ڕێبازی بەراوردکاریشی بۆدەگیردرێتەبەر. لێکۆڵینەوەی ئەزموونبەندانەempirical research  لەسەر نموونە و داتاکانی زمانەکە دەکرێت، واتە لەسەر ئەوانەی ئاخاوتنی ئاخێوەرانی کرمانجیی ناوەڕاست و سوودیش لە لێکۆڵینەوەکانی ڕێزمانەوان و زانایانی زانستی زمان دەبینرێت، کە لەسەر ئەم زمانە کردوویانە. لێکۆڵینەوەکە لایەنی تیۆریی و مێژووی سەرهەڵدان و چۆنێتی کارکردنی فۆنۆلۆژی فەرهەنگیی و مۆرفۆلۆژیی لەلایەن بناغەدانەرانییەوە ڕاڤەدەکات و دەخاتەڕوو. هەروەها، بەشێوەیەکی کارەکیی و جێبەجێکارانە (پراکتیکی)، چۆنێتی کارکردنی تیۆرییەکە دەخاتەڕوو، لەگەڵ چۆنێتی پەیوەستبوونی بە ڕیزبوونی چیینە فەرهەنگییەکانەوە.
ئەم لێکۆڵینەوەیە جگەلە پێشەکیی و ئەنجام لە دوو بەشی سەرەکیی پێکهاتووە.
بەشی یەکهەم: بەوردیی باسی تیۆریی فۆنۆلۆژی فەرهەنگیی و مۆرفۆلۆژیی و زانیاریی گشتیی لەڕوانگەی زمانەوانییەوە دەربارەی تیۆرییەکە دەکات.
بەشی دوهەم: تەرخانکراوە بۆ ڕیزبوونی چینە فەرهەنگییەکان پەیوەست بە فۆنۆلۆژی فەرهەنگیی و مۆرفۆلۆژییەوە لەگەڵ هێنانەوەی نموونەی پێویست لە زمانی کوردیی و ئینگلیزییدا.
لە کۆتایی لێکۆڵینەوەکەیشدا، ئەنجام و سەرچاوەکان و پوختەی لێکۆڵینەوەکە بە زمانی ئینگلیزیی و عارەبیی خراوەتەڕوو.

وشه‌ بنچینه‌ییه‌كان

ناونیشانی توێژینه‌وه‌ [English]

Theory of Lexical Phonology and Morphology

نوسه‌ران [English]

  • Dlshad Salah 1
  • Muhammad Hamasaed 2

1 Kurdish Language Department، Education College، Garmian University، Kurdistan Region of Iraq

2 Kurdish Language Department، Language College، Sulaymaniyah University، Kurdistan Region of Iraq

پوخته‌ [English]

This study entitled "The theory of lexical phonology and Morphology", aims to explain the theory, which consists of the theory itself and two main parts: morphological component, phonological component and syntactical component. In this theory, which still influences and contributes to research on language, lexicon and morphological component are important. In Chomsky's generative grammar (1970), it was not considered to have an independent morphological component, but the component of syntax linked morphemes together, and words had little importance. Gradually, they imposed their morphological and phonological modules from this current theory.
The aim of the theory is to articulate how the internal organization of morphological component and its relation to syntactic component. The theory is applied to the central Kurdish language system. The synchronous approach of the research is descriptive analysis and comparative approach. Empirical research is conducted on samples and data of the language. In other words, the spoken language by speakers of Central Kurdish is targeted and previous research by grammarians and linguists on this language are utilized.
Part I: The theoretical aspects, the history of its origin and how lexical phonology and morphology work are explained and presented by its founders.

وشه‌ بنچینه‌ییه‌كان [English]

  • Culture and culture
  • what we are
  • laws
  • phonetic phenomena