Journal of Garmian University

نواندنی دروستەی ڕستە لە زمانی کوردییدا-بەپێی ڕێزمانی فەرهەنگیی-ئەرکیی

جۆری توێژینه‌وه‌ : Original Article

نوسه‌ر

ئارام ڕەشید زەنگەنە

بەشی زمانی کوردیی، کۆلێژی پەروەردە بۆ زانستە مرۆڤایەتییەکان، زانکۆی کەرکوک، کەرکوک، عێراق

https://doi.org/10.24271/jgu.2022.160287
پوخته‌
 ئەم توێژینەوەیە بتایبەتە بە تیۆریی ڕێزمانی فەرهەنگیی-ئەرکیی. ئەم تیۆرییە یەکێکە لە تیۆرییە سینتاکسییەکان، کە لە دروستە سینتاکسیی و ئەرکییەکانی زمان دەکۆڵێتەوە. بنه‌ماكانى ڕێزمانى فه‌رهه‌نگیى-ئه‌ركیى وه‌كو مۆدێلێكى ڕێزمان له‌ چه‌ندیین زماندا په‌یڕه‌وكراوه‌. دروسته‌ سینتاكسییه‌كانى چه‌ندیین زمان به‌پێى ئه‌م تیۆرییه‌ نواندنیان بۆ كراوه‌ و خراونه‌ته‌ڕوو. به‌ڵام له‌ زمانى كوردییدا بنه‌ماكانى ئه‌م تیۆرییه‌ به‌كارنه‌هێنراوه‌ و تا ڕاده‌یه‌كى زۆر لێكۆڵه‌رانى زمانى كوردیى لێكۆلینه‌وه‌یان له‌سه‌ر ئه‌م تیۆرییه‌ و به‌پێى ئه‌م تیۆرییه‌ نه‌كردووه‌.
    ئامانجى ئه‌م لێكۆڵینه‌وه‌یه‌ ئەوەیە، کە وه‌كو هه‌وڵێكى سه‌ره‌تا و ده‌ستپێكێكه‌ بۆ ئاشنابوون به‌ ڕێزمانى فه‌رهه‌نگیى-ئه‌ركیى. هه‌روه‌ها هه‌وڵدانێكه‌ بۆ خستنه‌ڕووى ئه‌و بنه‌مایانه‌ى، كه‌ ئه‌م ڕێزمانه‌ له‌سه‌رى ده‌ڕوات. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌یشدا ئامانجى سه‌ره‌كیى لێكۆڵینه‌وه‌كه‌ خستنه‌ڕووى نواندنى دروستەی ڕستەیە له‌ زمانى كوردییدا به‌پێى بنه‌ماكانى ئه‌و تیۆرییە.
لێكۆلێنه‌وه‌كه‌ جگه‌ له‌ پێشه‌كیى و ئه‌نجام و لیستى سه‌رچاوه‌كان؛ له‌ دوو به‌ش پێكهاتووه‌:
 له‌ به‌شى یه‌كهه‌مدا، بنەمای تیۆریی و چەمکە بنچینەییەکانی تیۆرییەکە خراونەتەڕوو. هەروەها سەرهەڵدان وئامانجی تیۆرییەکە لەم بەشدا باسکراوە. پەیوەست بە چەمکە بنچینەییەکانی تیۆرییەکەوە باسی دروستەکانی فەرهەنگ  و وەچەپێکهاتە و ئەرکیی کراوە.




لە بەشی دووهەمی توێژینەوەکەدا باسی ئەرکە ڕێزمانییەکان و دروستەی ڕستە بەپێی تیۆریی ڕێزمانی فەرهەنگیی – ئەرکیی کراوە. لە تەوەرێکی دیکەدا باسی ڕۆلی ئەرکی فای ɸ لە پێکەوەبەستنی دروستەی وەچەپێکهاتە و دروستەی ئەرکییدا کراوە.

وشه‌ بنچینه‌ییه‌كان

دروستەی وەچەپێکهاتە
دروستەی ئەرکیی
ئەرکی فای ɸ
ئەرکە ڕێزمانییەکان
Crossmark

ناونیشانی توێژینه‌وه‌ English

Representing the sentence structure in the Kurdish language - according to the theory of lexical-functional grammar

نوسه‌ر English

Aram Zangana
Kurdish Department, College of Education for humanitarian, Kirkuk University, Kirkuk, Iraq.
پوخته‌ English

The research is entitled (Representing the sentence structure in the Kurdish language - according to the theory of lexical-functional grammar). The research aims to study the representation of sentence structure in the Kurdish language.
   The theory is derived from the lexicon on identifying two basic components of the sentence (a) constitute structure (b) functional structure. Every sentence in a language is made up of these two components. In this research, we determined the constitute structure and functional structure in the Kurdish language sentence.
   The research is divided into two parts; the first part includes the theoretical principle and the basic concepts of the theory. It also includes the objectives of the theory. In terms of the basic principles and concepts of the theory, the research dealt with the lexicon structure, constitute structure and functional structure.
   The second part of the research presented the grammatical functions and sentence structure according to the lexical-functional grammar theory in the Kurdish language. The research also dealt with the principle (function ɸ) to connect and link the constitute structure with the function structure in grammatical structures, especially in the sentence structure in the Kurdish language.

  1. بە زمانی کوردیی:

    1. عه‌بدولجه‌بار مسته‌فا مه‌عرووف (2013). نواندنى زانیارییه‌ زگماكییه‌كان و دروسته‌ى فۆڕمه‌ گۆڕاوه‌كان. گۆڤارى زانكۆى سلێمانى- به‌شى B . ژ (12). سلێمانى.
    2. سازان زاهیر سه‌عید (2019). نواندنى سینتاكسیى له‌ زمانى كوردییدا. نامه‌ى دكتۆرا. به‌شى زمانى كوردیى-كۆلێژى زمان – زانكۆى سلێمانیى. سلێمانیى.
    3. شێرزاد سەعید سەددیق (2013). ڕستە بەپێی ڕێزمانی لێکسیکی ئەرکی لە زمانی کوردی و فارسیدا. نامەی دکتۆرا. بەشی زمانی کوردی. کۆلێژی ئاداب. زانکۆی سۆران. هەولێر.

    بە زمانی ئینگلیزیی:

     

    1. Asudeh, Ash. and Toivonen, (2009) Lexical-Functional Grammar. To appear in Bernd Heine and Heiko Narrog, eds., The Oxford Handbook of Linguistic Analysis. Oxford: Oxford University Press.
    2. Broadwell (2014). The Routledge Handbook of Syntax. London: Routledge
    3. Bussmann (2006). Routledge Dictionary of Language and Linguistics. London: Routledge.
    4. Carnie, A. (2000). Syntax. Oxford: Blackwell Publishers.
    5. Chomsky (1988). Lectures on Government and Binding- The Pisa Lectures. 5th edition. Dordrecht: Foris Publications Holland.
    6. Cook, V. J. and Newson, M. (2007). Chomsky’s Universal Grammar-An Introduction. 3rd MA: Blackwell Publisher.
    7. Dalrymple, M. and Findlay, J. (2019). Lexical Functional Grammar. In: Kertész, A., Moravcsik, E. and Rákosi, C. ed. Current Approaches to Syntax. Berlin, Boston: De Gruyter Mouton.
    8. Miriam Butt, (a2014):

    https://www.youtube.com/watch?v=0zcRNx0ILA4&list=RDLVEoCLhS_0cmE&index=2&ab_channel=KonstanzLinguistics   Access in 13-Aug-2021.

    1. Miriam Butt, (b2014):

    https://www.youtube.com/watch?v=EoCLhS_0cmE&ab_channel=KonstanzLinguistics     Access in 9-Aug-2021.

    1. Matthews (2007). The Concise Oxford dictionary of Linguistics. 2nd edition. Oxford: Oxford University Press.
    2. Richards & Schmidt (2002). Longman Dictionary of Language Teaching and Applied Linguistics. 3rd edition. Essex: Pearson Education Limited.
    3. Sells (1985). Lectures on contemporary syntactic theories. California: Center for the study of Language and Information.
    4. Trask (1993). A Dictionary of Grammatical Terms in Linguistics. London: Routledge Publishers.
Journal of Garmian University
خول 9، ژماره‌ 3
پایز 2022
لاپه‌ڕه‌ 82-92