جۆری توێژینه‌وه‌: Original Article

نوسه‌ران

Department of Kurdish Language,College of Basic Education, University of Halabja, Halabja,Kurdistan Region, Iraq

پوخته‌

قۆناغه‌کانی خه‌بات و به‌رخودانی گه‌لی کورد له‌ نیوه‌ی دووه‌می سه‌ده‌ی بیسته‌م تایبه‌تمه‌ندی جیاوازتری هه‌بوو، کۆمه‌ڵێک ئایدییای گرنگی شۆڕشگێڕی و چالاکی سیاسی و سه‌ربازی گه‌وره‌و به‌رچاوی به‌خۆوه‌ بینی، له‌نێو ئه‌م چالاکی و شۆڕشانه‌‌دا، مرۆڤی کورد به‌ هه‌موو چین و توێژێکه‌وه‌ به‌ بیرو باوه‌ڕێکی به‌هێزو متمانه‌و له‌خۆبوورده‌یی و فیداکارییه‌وه‌ گیانی ده‌به‌خشی، ماڵی ده‌به‌خشی، ته‌نهاو ته‌نها له‌ پێناوی نیشتمان و نه‌ته‌وه‌و کوردایه‌تیدا، له‌و پێناوه‌دا خه‌بات و ڕاپه‌ڕین دژ به‌ چه‌وسانه‌وه‌ی داگیرکه‌ران به‌رده‌وامی هه‌بوو، تا ئه‌نجامی ئه‌و به‌رخودانه،‌ ڕاپه‌ڕینی ئازاری (1991) به‌رهه‌م هێناو کورد و ده‌سه‌ڵاتی سیاسی کورد حکومڕانی وڵاتیان گرته‌ده‌ست، ئاسۆیه‌کی پڕ له‌ ئومێد بۆ نه‌ته‌وه‌ی کوردو دۆزه‌ ڕه‌واکه‌ی هاته‌بوون، تا ده‌یه‌ی یه‌که‌می سه‌ده‌ی بیست ویه‌ک و سه‌رهه‌ڵدان و ده‌رکه‌وتنی ده‌نگ و ڕه‌نگ و ئاوازی ناڕه‌زاییه‌کان له‌ سیسته‌م و ده‌سه‌ڵات و ئاستی خزمه‌تگوزارییه‌کان، ئه‌م حاڵه‌ جۆرێک له‌ نائومێدی هێنایه‌ نێو کایه‌ سیاسی و کۆمه‌ڵایه‌تی و ڕۆشنبیرییه‌کان، تا وایلێهات ده‌نگه‌کانی ناڕه‌زایی هێنده‌ گه‌وره‌ببن گله‌یی و گازنده‌ یه‌خه‌ی نیشتمان و نه‌ته‌وه‌ و هه‌ستی کوردایه‌تی بگرێت، له‌ ناو ئه‌و ده‌نگانه‌دا نوسه‌رو ڕۆشنبیر و شاعیرانیش به‌ قه‌ڵه‌مه‌کانیان هاوشانی  ئه‌و ده‌نگانه‌ هاتنه‌گۆ، به‌رهه‌مهێنانی ده‌قێکی واڵای پڕ له‌ توڕه‌یی ((ئێستا کچێک نیشتمانمه‌)) زاده‌ی نێو ئه‌و کایه‌ سیاسی و کۆمه‌ڵایه‌تی و فه‌رهه‌نگییه‌یه، مه‌نسوور ته‌یفوری له‌باره‌ی ئه‌م ده‌قه‌ی شێرکۆوه‌ ئاوا ده‌ڵێت: ((به‌دینه‌هاتنی ئایدییاکانی شۆڕش و سه‌رگه‌ردانییه‌کانی مرۆڤی شۆڕشگێڕو ئه‌و به‌شه‌ی کۆمه‌ڵگا که‌ چاره‌نووسی خۆی به‌م به‌هایانه‌و شۆڕشه‌وه‌ گرێداوه‌، زه‌برێکی گه‌وره‌یه‌ له‌ شیعری شێرکۆش ده‌درێت))2 , May the Ae Ladan and the Duchess of Le form and Naveh, which is not.  

1)       ئه‌برامز، تیۆره‌ مۆدێرنه‌کانی ئه‌ده‌ب و ڕه‌خنه‌، وه‌رگێڕانی عوسمان ئه‌حمه‌د، چاپی یه‌که‌م / چاپخانه‌ی ژیر، سلێمانی، 2009 .

2)       به‌ختیار عه‌لی، نه‌رسیسی کوژراو، چاپی یه‌که‌م/چاپخانه‌ی تاران، 2015

3)       سۆزان جمال،لەگەڵ سایکۆلۆژیادا،چاپخانەی کاردۆ،سلێمانی،٢٠١٢.

4)       سەعید شاملۆ(دکتۆر) ،قوتابخانە و تیۆرەکانی دەروونزانی کەسایەتی،وەرگێڕانی: فرمێسک ڕزگار & سیدۆ داود،چاپی یەکەم،چاپخانەی گەنج، سلێمانی،٢٠١٠.

5)       شێرکۆ بێکه‌س ، ئێستا کچێک نیشتمانمه‌، چاپی یه‌که‌م/ چاپخانه‌ی ده‌زگای چاپو په‌خشی سه‌رده‌م، سلێمانی، 2011 .

6)       شێرکۆ بێکه‌س، نووسین به‌ ئاوی خۆڵه‌مێش، به‌رگی دووه‌م، چاپی یه‌که‌م/چاپخانه‌ی کارۆ، 2013.

7)       شێرکۆ بێکه‌س، ئه‌سپێک له‌په‌ره‌ی گوڵاڵه، چاپی یه‌که‌م/ چاپخانه‌ی چاپ و په‌خشی سه‌رده‌م،  سلێمانی، 2012.‌

8)       صلاح فضل(د)، میتۆده‌کانی ڕه‌خنه‌ی هاوچه‌رخ، وه‌رگێڕانی سه‌ردار ئه‌حمه‌د گه‌ردی(د). چاپی یه‌که‌م/چاپخانه‌ی ناوه‌ندی ئاودێر بۆ چاپ و بڵاوکردنه‌وه، هەولێر،‌ 2016 .

9)       عبدالقادر حمەامین محمد(دکتۆر) ،بنیاتی کارنامەیی لەدەقی نوێی کوردیدا،چاپی یەکەم،چاپخانەی تیشک، سلێمانی، ٢٠٠٨ .

10)   عزالدین احمد عزیز، بنەماکانی دەروونزانی گشتی، چاپی شەشەم، چاپخانەی ڕۆژهەڵات، هەولێر، ٢٠١٥.

11)   عزالدین احمد عزیز،بنەماکانی دەروونزانی گشتی،چاپخانەی ڕۆژهەڵات،چاپی شەشەم، هەولێر، ٢٠١٥.

12)   عەبدولخالق یەعقوبی، لەکولتورەوە بۆ ئەدەبیات، چاپی یەکەم،چاپخانەی ئاراس، هەولێر ،٢٠٠٨.

13)   که‌مال مه‌عروف. تیۆره‌ نوێیه‌کانی ڕه‌خنه‌ی ئه‌ده‌بی، چاپی یه‌که‌م/ چاپخانه‌ی له‌ریا، سلێمانی، 2012

14)   کامل حەسەن بەصیر(دکتۆر)، ڕەخنەسازی، مێژوو پەیڕەوکردن، چاپخانەی کۆڕی زانیاری عێراق، بەغداد، ١٩٨٣.

15)   کامل حەسەن بەصیر(دکتۆر)، مێژووی ڕەخنەسازی، بەرگی یەکەم، دارالحریة للطباعة، بغداد، ١٩٩٤ .

16)   کەریم شەریف قەرەچەتانی(دکتۆر) ،سایکۆلۆژیای گشتی،چاپی چوارەم،چاپخانەی پیرەمێرد،سلێمانی،٢٠١٥.

17)   هه‌ڵۆ شێرکۆ بێکه‌س، سه‌دویه‌ک ڕۆژ ته‌نهایی، چاپی یه‌که‌م/چاپخانه‌ی یادگار، 2018

18)   یوسف عوسمان حەمەد، دەروونزانی، چاپی یەکەم،چاپخانەی ڕەنج،هەولێر،٢٠٠٤.

عەرەبییەکان:

19)   زین الدین المختاری، المدخل الی نظریة النقد النفسی،انتشارات الکتاب العرب،١٩٩٨.

20)   توفیق الزیدی، مفهوم الادبیة فی التراث النقدی، طبعة الثانیة، المطبعة النجاح الجدیدة – الدار البیصاء، ١٩٨٧.

21)   سیغموند فروید،مختصر التحلیل النفسی، الطبعة الثانی، دار الطلیعة،بیروت – لبنان،١٩٨٦.

فارسییەکان:

22)   ناصر کاظم خانلو(دکتر) و زیبا اسماعیلی، نگارش و ادبیاتی فارسی، چاپ: اول، انتشارات مبنای خرد، تهران، ١٣٨٨.

 

دووه‌م: گۆڤارەکان:

کوردی:

23)    ڕامان ژ(199)، 5/12/2013.

عەرەبی:

24)   مجلة جامعة دمشق،المجلد ١٩، العدد(١-٢)، ٢٠٠٣.

فارسی:

25)   مجلە ادب عربی،شمارە(٢)،سال(٥)، پایز و زمستان ١٣٩٢.