جۆری توێژینه‌وه‌ : Original Article

نوسه‌ران

به‌شی مێژوو، فاكه‌ڵتی په‌روه‌رده‌، زانكۆی كۆیه‌، هه‌رێمی كوردستان عێراق

پوخته‌

ڕۆژنامه‌ی (پێشكه‌وتن) كه‌ له‌ نێوان ساڵانی(1920-1922) وه‌كو ڕۆژنامه‌یه‌كی هه‌فتانه‌ و به ‌زمانی كوردی له‌ شاری سلێمانی له‌لایه‌ن به‌ریتانیه‌كانه‌وه‌ ده‌رچووه ‌و خاوه‌نداریه‌تی كراوه‌، بایه‌خی زۆری به‌ ڕووداوه‌ سیاسی و هه‌وڵه‌ دیبلۆماسی و په‌یوه‌ندییه‌كانی ئه‌و قۆناغه‌ی ده‌وڵه‌تی عوسمانی له‌گه‌ڵ وڵاتانی هاوپه‌یمان داوه‌. له‌م سۆنگه‌یه‌وه‌، یه‌كێك له‌و ڕووداوه‌ سیاسییانه‌ی كه‌ په‌یوه‌ندیی به‌ ده‌وڵه‌تی عوسمانییه‌وه‌ هه‌بووه‌ و باسی كردووه‌، كۆنگره‌ی پاریس (مجلس روژ هلاتی نزیك) بووه‌. هه‌ڵبه‌ته‌ ئه‌م كۆنگره‌یه‌ دوای ئه‌وه‌ هاتووه‌، كاتێك كه‌ له‌سه‌ره‌تای ساڵی 1922 قۆناغێكی نوێ له‌ په‌یوه‌ندییه‌ سیاسییه‌كانی نێوان ده‌وڵه‌تی عوسمانی و وڵاتانی هاوپه‌یمان هاتۆته ‌كایه‌وه‌، به‌مه‌ش وڵاتانی هاوپه‌یمان به‌ ئامانجی هه‌مواركردنه‌وه‌ی بڕگه ‌و مادده‌كانی په‌یماننامه‌ی (سیڤه‌ر) و تاوتوێكردنی پرس و كێشه‌كانی نێوان (توركیاو یۆنان) به‌گشتی و كێشه‌ی سه‌ر ناوچه‌كانی (تراكیا، ئه‌زمیر و ئه‌درنه‌) به‌تایبه‌تی، بڕیاری به‌ستنی كۆنگره‌یه‌كی له‌م شێوه‌یه‌یان داوه‌ و له‌نێوان ڕۆژانی 22-26ئاداری1922له‌ پاریسی پایته‌ختی فه‌ڕه‌نسا كۆنگره‌كه‌ درێژه‌ی به ‌كارو كۆبوونه‌وه‌كانی خۆیداوه‌و تێیدا پێشنیاری ئاگربه‌ست و ئاشتیی خستۆته‌ به‌رده‌م هه‌ریه‌ك له‌ حكومه‌ته‌كانی (ئیستانبۆڵ، ئه‌نقه‌ره ‌و ئه‌سینا). به‌مه‌ش سه‌رباری ڕازی بوونی حكومه‌تی ئیستانبۆڵ به ‌پێشنیاری ئاشتی و ئاگربه‌ست، به‌ڵام حكومه‌تی ئه‌نقه‌ره‌ هه‌ردوو پێشنیاره‌كه‌ی ڕه‌تكردۆته‌وه‌ و حكومه‌تی(ئه‌سینا)ش ئه‌گه‌رچی پێشنیاری ئاگربه‌ستی په‌سند كردووه‌، به‌ڵام پێشنیاری ئاشتیی ڕه‌تكردۆته‌وه‌ و سه‌رئه‌نجام دوای ئاڵوگۆڕكردنی چه‌ندین یاداشتنامه‌ له ‌نێوان هێزه‌ ناكۆكه‌كان و وڵاتانی هاوپه‌یمان ئه‌م ده‌ستپێشخه‌رییه‌ی وڵاتانی هاوپه‌یمان بۆ ئاشتی شكستی هێناوه‌. ئه‌م توێژینه‌وه‌یه‌ به‌ میتۆدی خستنه‌ ڕووی زانیارییه‌كان و شیكردنه‌وه‌یان ده‌یه‌وێت چۆنیه‌تی مامه‌ڵه‌كردنی ده‌وڵه‌تانی به‌شداربوو له‌ كۆنگره‌كه ‌و هۆكاره‌ سه‌ره‌كییه‌كانی به‌رقه‌رار بوونی ئاشتی له‌ نێوان وڵاته‌ ناكۆكه‌كان بخاته‌ڕوو، وه‌ڵامی ئه‌م پرسیارانه‌ بداته‌وه‌: بۆچی‌ هێزه‌ ناكۆكه‌كانی به‌شداربووی كۆنگره‌‌ هه‌ڵوێستی جیاوایان به‌رامبه‌ر به‌ پێشنیاره‌كانی كۆنگره‌‌‌ هه‌بووه‌. ئایا بۆ كۆنگره‌‌‌كه‌ له‌ هه‌وڵ و ئامانجه‌كانی سه‌ركه‌وتوونه‌بووه‌ و شكستی هێناوه‌. 

وشه‌ بنچینه‌ییه‌كان

ناونیشانی توێژینه‌وه‌ [English]

Paris Conference (Near Eastern Council) 1992 in The Peshkawtn Newspaper.

نوسه‌ران [English]

  • Hamzeh Hawiz
  • Hiwa Sharif

History Department: Education Faculty، Koya University، Kurdistan Region، Iraq

پوخته‌ [English]

The Peshkawtn Newspaper (1920-1922) as a Kurdish weekly newspaper was owned and issued under the British rule in Sulaimaniyah. It paid considerable attention to the political events, diplomatic efforts and the relationships of the Ottoman Empire with the allied countries of that time. With this regard, one of the political events related to Ottoman Empire presented in this newspaper was the Paris Conference (Near Eastern Council). As a matter of fact, this conference was held following the new phase of political relations between the Ottoman Empire and the allied countries in the beginning of 1922. Thus, with the aim of amending the provisions and articles of the Sevres Treaty and discussing the issues and conflicts between (Turkey and Greece) in general and the issues related to the areas of (Trakya, Izmir and Edirne) in particular, the allied countries decided to hold such a conference in Paris, the capital of France; the conference then continued its activities and meetings from 22-26 of March 1922 and proposed truce and peace to the governments of (Istanbul, Ankara and Athens). Despite the approval of the peace and truce proposals by the Istanbul government, the Ankara government rejected both; the Athens accepted the truce but rejected peace proposal. As a result, the efforts made by the allied countries to secure peace ended in vain after exchanging numerous memorandums among the disputing parties. Through using the method of presenting and analyzing the data, this study wants to show the way how the participated countries in the conference dealt with the situation and to reveal the main factors behind the establishment of peace among the disputed countries; and to answer the following questions: why the disputing parties of the conference had different stance towards the proposals of the conference. Why the conference did not succeed in its efforts and aims.

وشه‌ بنچینه‌ییه‌كان [English]

  • ڕۆژنامه‌ی (پێشكه‌وتن)
  • مجلس روژ هلاتی نزیك
  • ئاگربه‌ست
  • ئاشتی