جۆری توێژینه‌وه‌: Original Article

نوسه‌ران

Department of Geography, College of Humanities, University of Sulaimani, Sulaimanyah , Kurdistan Region ,Iraq

پوخته‌

ئاووهەوا بە ڕەگەزێکى گرنگ دادەنرێت کە کاردەکاتە سەر تەندروستى مرۆڤ، وەکو زانراوە زۆربەى ئەو ڤایرۆس و میکرۆبانەى کە دەبنە هۆى توشبوون بە نەخۆشیەکان پێویستیان بە بارودۆخێکى ئاووهەواى گونجاو هەیە بۆ گەشەکردن و بڵاوبونەوەیان لە پلەى گەرمى و شێ ئەمە سەرەڕاى ڕۆڵى  با لە گواستنەوەى ڤایرۆس و میکرۆبەکان لە شوێنێکەوە بۆ شوێنێکى تر .





ئامانجى توێژینەوەکە بریتیە لە دیاریکردن و ڕونکردنەوەى کاریگەرى شۆێن و کات کە دەبێتە هۆى گۆرانکارى ئاوهەوا بە پێى وەرز و شوێن جا ئەگەر گۆرانکارى ساڵانە یان وەرزانە یان مانگانە بن ،وە پەیوەندیان بە دابەشبوونى جوگرافى نەخۆشی ڕەبۆوە لە پارێزگاى سلێمانیدا ، بۆ گەیشتن بەم ئامانجەش توێژەر پشتى بەستووە بە داتاى ڕەگەزەکانى ئاووهەوا کە لە وێستگە کەشناسییەکانى ناوچەى لێکۆلینەوەکەدا تۆمار کراون هەروەها  ئەو داتایانەى کە کۆکراونەتەوە لە نەخۆشخانە و مەڵبەند و سەنتەرە تەندروستیەکانى ناوچەى لێکۆڵینەوەکە لە ماوەى ساڵانى (2009-2015) وە پێى هەبوونى تۆمارى توشبووانى نەخۆشى ڕەبۆ. بۆ جێبەجێکردنى توێژینەوەکە پشت بەستراوە بە بەکارهینانى شێوازى بڕی و شێوازى شیکرنەوەى زانستى هەروەها ژمارەیەک لە نەخشە و خشتە و شێوەى بەیانى تێدا بەکارهاتووە،وە لە کۆتایدا و بە پشت بەستن بە ئەنجامەکانى توێژینەوەکە چەند ڕاسپاردەیەک بەشێوەى خاڵ خراوەتە ڕوو

  1. ئایرس ،جۆن ، کۆمەڵەى بزیشکانى بەریتانى ڕێبەرى پزیشکى بۆ خێزان (تەنگەنەفەسى)، وەرگێڕانى : بەرزان ئەمین محمد، خانەى چاپ و بلاوکردنەوەى چوارچرا، 2011،ل7
  2. سۆران حمەڕمین ڕحمد ، کاروان حمەڕمین ڕحمد ، بەرهەم هێنانی چیمەنتۆ لە پارێزگای سلێمانی و کاریگەری لەسەر پیسبوونی ژینگە، توێژینەوەى بڵاوکراوە، گۆڤارى زانکۆى ڕاپەرین
  3. حکومەتى هەرێمى کوردستان، وەزارەتى پلان دانان، بەڕێوەبەرایەتى ئامارى پارێزگاى سلێمانى، بەشى  توێژینەوەى دانیشتوان، پێشبینى ژمارەى دانیشتوانى پارێزگاى سلێمانى بۆ ساڵى (2009-2015) لە ڕیگەى (اسقاگات)ەوە، چاپکراو بە کۆمپیوتەر، بڵاونەکراوە.
  4. حکومەتى هەرێمى کوردستان، وەزارەتى پلان دانان، دەستەى ئامارى هەرێم، بەڕێوەبەرایەتى ئامارى پارێزگاى سلێمانى، سەنتەرى تەکنەلۆجیاى زانیارى، بەشى (GIS)
  5. حکومەتى هەرێمى کوردستان، وەزارەتى تەندروستى، بەڕێوەبەرایەتى گشتى تەندروستى سلێمانى ،بەشى ئامار ، زانیارى بڵاونەکراوە.
  6. حکومەتى هەرێمى کوردستان، وەزارەتى تەندروستى، بەرێوەبەرایەتى تەندروستى چەمچەماڵ ، بەشى ئامار ، زانیارى بڵاونەکراوە.
  7. حکومەتى هەرێمى کوردستان، وەزارەتى تەندروستى، بەرێوەبەرایەتى تەندروستى دەربەندیخان ، بەشى ئامار ، زانیارى بڵاونەکراوە.
  8. حکومەتى هەرێمى کوردستان ، وەزارەتى گواستنەوە و گەیاندن ،بەڕێوەبەرایەتى کەشناسیی سلێمانى ،زانیارى بڵاونەکراوە
  9. حکومەتى هەرێمى کوردستان ،وەزارەتى کشتوکال ئاودێرى بەشى ڕێنمایى کشتوکاڵى، زانیارى کەشناسیى بڵاونەکراوە.
  10. الدلیمی، مهدى حمد فرحان ،1990، اثر المناخ على صحة وراحة الانسان فی العراق ، رسالة ماجستیر، غ.م، کلیة التربیة، جامعة بغداد .
  11. المظفر، محسن عبدالصاحب ،1979، التحلیل المکانى لأمراض مستوطنة فی العراق ،   اطروحة دکتوراه منشورة، کلیة الاداب ، جامعة بغداد.
  12. رویحة، امین غالب ، الربو اسبابه و علاجه ، مکتبة النهضة، بغداد، 1987، ص13-16
  13. الهونى، فرج محمد ، تاریخ الطب فى الحضارة العربى الاسلامیة، الدار الجماهیریة للنشر والتوزیع، مصراتة، 1986، ص 130
  14. Critch Field, Howward J. ,1966 “ General climatology ’’ ed2. New jersy, Premntice. Inc.
  15. Drugs, Derk R. Bucklc, Development of Anti-asthma ,London U.K 1984 P9
  16. Glashan,N.DMc(1972), Medical Geography Techniques and Field Studies, Methuen & Co Ltd, London
  17. Hameed ,Lina S,The Effect of Environmental Exposure to Tobacco Smoke on a Group Of Asthmatic  Children Age 6-12 Years in Mosul City, Mosul University, 2007, P12
  18. mather, John R, 1974"climatology:Fundamantals and Application" NewYourk , Mccraw-Hill Book company.
  19. The Journal of Tropical Geograph  1959“ Environment Jin-bee,’’ Disease in  Tropical. Press Ltd. Singapore, Malaya, Grafsman