جۆری توێژینه‌وه‌ : Original Article

نوسه‌ر

زانکۆى سلێمانى/ کۆلێژى زمان/ به‌شى زمانى کوردى

10.24271/jgu.2021.131370

پوخته‌

ئامانج له‌ لێکۆڵینى(خوێندنى زمانى دایک‌و بنیاتنانى که‌سێتى)، په‌سنکردنی زانستییانه‌ى به‌هاو ئه‌رکى زمانى دایکه‌ له‌، بنیاتنان‌و ڕه‌نگڕێژتن‌و نه‌خشاندنى پێکهێنه‌ بنه‌ڕه‌تییه‌کانى که‌سێتى ئاخێوه‌ر‌و قسه‌پێکه‌رانى، به‌ تایبه‌ت که‌ هه‌ردوو کرده‌ى زمانپژان‌و بنیاتنانى که‌سێتى شانبه‌شانى یه‌کترو له‌هه‌مانکاتدا(له‌ له‌دایکبوونه‌وه‌-پێنج ساڵى)، ده‌خه‌مڵێن‌و کامڵده‌بن. گرنگى ئه‌م لێکۆڵینه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ى ، که‌  زمانى دایک تاکه‌ هۆکار‌و تێکرده‌ى  کارایه‌ بۆ ئاوه‌ز‌و ژیرى مرۆڤ، توانا‌و کاریگه‌رى زمانى دایک، وه‌ک کرده‌یه‌کى ئاوه‌زیى‌و ژیریى، ڕۆڵى کرۆکى له‌ پێدانى زانیاریى‌و چاندنى به‌هاو په‌ره‌پێدانى لێهاتوویى‌و مرۆڤسازیدا هه‌یه‌ ‌و له‌مڕوانگه‌یه‌شه‌وه‌ گرنگه‌ له‌ ڕۆڵى هه‌نوکه‌یى‌و هه‌ستیاریى‌و به‌هاداریى خوێندنى زمانى دایک‌و خوێندن به‌ زمانى دایک به‌ تایبه‌تى،  له‌ بنیاتنانى که‌سێتى تاک‌و له‌وانیشه‌وه‌  له‌خێزان‌و کۆمه‌ڵ بدوێین، بۆ ئه‌مه‌ش پێویسته‌ ئه‌م گریمانه‌‌و پرسانه‌ى خواره‌وه‌ تاووتێبکه‌ین:
1. بابه‌تى زمانى دایک‌و بنیاتنانى که‌سێتی بۆ؟
2. ئایا چ په‌یوه‌ندییه‌ک له‌ نێوان خوێندن به‌ زمانى دایک‌و بنیاتنانى که‌سێتى ئاخێوه‌رانیدا هه‌یه‌؟
3. ئارێشه‌و گرفته‌کانى ئاخێوه‌ران، که‌ له‌ په‌راوێزخستن‌و داخورانى زمانى دایکه‌وه‌ ده‌که‌ونه‌وه‌ کامانه‌ن؟
4. که‌ى؟ چۆن؟ بۆچى؟ ئاخێوه‌رى ڕه‌سه‌ن ده‌بێت فێر زمانى دووه‌م‌و سیێه‌م‌و...تاد، ببێت؟





لێکۆڵینه‌که‌  به‌ سێ به‌ش، په‌سنى وه‌ڵامى پرسه‌کانى لێکۆڵینه‌وه‌که‌و شرۆڤه‌کردنى گریمانه‌کانى کردووه‌‌و نموونه‌و به‌ڵگه‌ى پێویستى له‌ پڕۆگرامى خوێندنى زمانى کوردى/قۆناغى بنه‌ڕه‌تى، بۆ پاسادانى بیردۆزه‌ى وابه‌سته‌یى زمانى دایک به‌ چاندنى به‌هاکان‌و بنیاتنانى که‌سێتى ئاخێوه‌رانى هێنراونه‌ته‌وه‌.

وشه‌ بنچینه‌ییه‌كان

ناونیشانی توێژینه‌وه‌ [English]

Mother Tongue and Building the Personality

نوسه‌ر [English]

  • Sheelan Huseen

زانکۆى سلێمانى/ کۆلێژى زمان/ به‌شى زمانى کوردى

پوخته‌ [English]

The paper entitled Studying the Mother Tongue and Building the Personality aims at describing and evaluating function and value of the mother tongue in building personality of its interlocutors and users. The
most effective medium to embody this essential function would be the educational institutions, known as the capital of mother tongue usage, because the first community after family where children use language freely and unlimitedly is the educational field.
Mother tongue, the first language, is the first pattern of codes by which the children‌s mind would implement language acquisition, through both acts of (language comprehension and language generation). The essential role of mother tongue is to be the significant channel that deals with mind, thoughts, thinking, and individual competences. The mother tongue both as method and reference is regarded like the stimulus, operator, and director of human mind, and through this perspective the dimensions of establishing personality of individuals would be based on the way the mother tongue is used in educational institutions.

وشه‌ بنچینه‌ییه‌كان [English]

  • Mother Tongue
  • Building the Personality
  • Sociolinguistics
ا. زمانى کوردیى:
1.ا. شیلان عومه‌ر حسێن،2014، زمان‌و په‌ره‌پێدانى مرۆیى، گۆڤارى زانکۆى سلێمانى.
ب. شیلان عومه‌ر حسێن،2016، داخورانى زمانى دایک بنه‌ماو په‌سنکردن، گۆڤارى زانکۆى سلێمانى/به‌شى B،سلێمانى.
پ. شیلان عومه‌ر حسێن، 2017، لێکسیکۆ-سیمانتیکى وشه‌ له‌ئه‌ده‌بى کوردیدا، گۆڤارى زانکۆى ڕاپه‌ڕین.
2. عه‌دنان عه‌بدوڵا عه‌بدولوه‌هاب،2015، زمانوه‌رگرتن لاى منداڵ، نامه‌ى ماسته‌ر، سلێمانى، زانکۆى سلێمانى.
3. ناهیده‌ ڕه‌حمان خه‌لیل، 2013، زمانپژاندن‌و دیارده‌ سایکۆ-فۆنۆلۆژییه‌کانى زمانى کوردیى، نامه‌ى ماسته‌ر، سلێمانى.
4. هه‌وار عومه‌ر فه‌قێ،2015،بنه‌ماکانى زمانى په‌روه‌رده‌یى له‌ پڕۆگرامى خوێندندا، نامه‌ى ماسته‌ر، سلێمانى.
5. محه‌مه‌دی مه‌حویى، ئاوه‌زداریى‌و ڕێزمانى وابه‌سته‌، سلێمانى،  2006  .  
6. ه.د.ویدۆوسن/و. هۆشه‌نگ فاروق، سه‌ره‌تایه‌ک بۆ زمانه‌وانى، چاپى یه‌که‌م، چاپخانه‌ى خانى(دهۆک)، 2008.
ب. زمانى عه‌ره‌بى:
1.  احمد الحکمی وتمام إسماعیل،2010، المدخل المعرفی التگور التاریخی، نڤریه‌ السلوکى.
2. أحمد عبد الخالق 1987، الأبعاد الأساسیه‌ للشخصیه‌ (الگبعه‌ الرابعه‌)، الإسکندریه‌: دار المعرفه‌ الاجتماعیه‌.
3. أحمد، سهیر کامل، 2011 ، سیکولوجیه‌ الشخصیه‌. األزاریگه‌، مرکز األسکندریه‌ للکتاب.
4.  حسین عبد الفتاح الغامدى،(2008)، مدارس علم النفس ونڤریات الشخصیه‌ .
5.  حیدر حاتم فالح العجرش،2011، التگبیقات التربویه‌ لنڤریه‌ جان بیاجیه فی النمو المعرفی، جامعه‌ بابل، کلیه‌ الانسانیه‌.
6. عائشه‌ بنت سعید بن سالم البادی،2014،  کلیه‌ العلوم والاداب، قسم التربیه‌ والدراسات الانسانیه‌،   
7. محمد احمد حجازی،،2012 تکوین الشخصیه‌ من المنڤور النفسی، بعچ سمات الشخصیه‌ وعالقتها بفاعلیه‌ الژات لدى األخصائیین االجتماعیین فی مدارس.سلگنه‌ عمان.
8. نرمین غالب غریزى، ، 2014بیاجیه‌ بین الگفل والمعلمه‌.
پ. به‌ زمانى ئینگلیزى:
1.Jean Piaget,2015,Simply Psychology ,McLeod, S. A. (2015). Jean Piaget. Retrieved from www.simplypsychology.org/piaget.html
2. Dasen, P. (1994). Culture and cognitive development from a Piagetian perspective. In W .J. Lonner & R.S. Malpass (Eds.), Psychology and culture. Boston: Allyn and Bacon.
3. Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Cambridge, MA: Harvard University Press.
4. Wadsworth, B. J. (2004). Piaget's theory of cognitive and affective development: Foundations of constructivism. Longman Publishing.
5.  FREDRIC T. PERLMAN AND JERROLD R. BRANDELL,1995,  Psychoanalytic Theory.
6.  Qais Faryadi,2007,  Behaviorism and the Construction of Knowledge, University: UiTM Malaysia 2007.
7. Nik Ahmad Hisham Ismail,2015,Rediscovering Rogers‌s Self Theory and Personality, Institute of Education, International Islamic University Malaysia (IIUM).
8. Paul T. CostaRobert R. Mccrae, 1998, Trait Theories of Personality.
9. Stacey T. Lutz& William G. Huitt,2005,Connecting Cognitive Development and Constructivism. 10. James Fleming,2004, Piaget and Cognitive Development. 
ت. چاوپێکه‌وتن:
1. فرانۆ ئێڤیزا، basnews، 22/8/2020.