جۆری توێژینه‌وه‌ : Original Article

نوسه‌ران

1 زانکۆی هه‌ڵه‌بجه / کۆلێجی په‌روه‌رده‌ی بنه‌ڕه‌ت

2 زانکۆی هه‌ڵه‌بجه / کۆلێجی په‌روه‌رده‌ی شاره‌زوور

3 زانکۆی سلێمانی / کۆلێجی په‌روه‌رده‌ی بنه‌ڕه‌ت

پوخته‌

ئەم توێژینەوەیە، به ‌ناونیشانى (ڕۆڵی ئاین و زه‌مینه‌ی گه‌شه‌سه‌ندنی شیعری کلاسیکی کوردی(نالی) به‌ ‌نموونه‌)، هەوڵێکە بۆ خستنه‌ڕووی قۆناغه‌کانی گه‌شه‌سه‌ندنی شیعری کلاسیکی کوردی، توێژینه‌وه‌که‌ به‌شێک له‌و هۆکارو فاکته‌رانه‌ ده‌ستنیشانده‌کات که‌ ڕۆڵیان هه‌بووه‌ له‌و قۆناغبه‌ندییه‌ بۆ به‌ره‌وپێشچوونی شیعری کلاسیکی کوردی، هاوشان به‌ شیعری کلاسیکی گه‌لانی تر له‌سه‌رده‌می خۆیدا، به‌تایبه‌ت که‌ سیستمی فێربوون له‌و ساتانه‌دا خۆی له‌ زانست و خوێندن و نووسین و ڕۆشنبیری ئاینیدا ده‌بینییه‌وه‌‌، له‌ ڕێگای ڕۆشنبیری ئاینه‌وه‌، که‌مه‌به‌ست لێی ئاینی پیرۆزی ئیسلامه‌، شاعیرانی کورد به‌ هونه‌ره‌کانی ڕه‌وانبێژی و کێشی عه‌روز و قاڵبه‌کانی شیعرو هونه‌ره‌کانی تر ئاشنابوون و ده‌رئه‌نجام بۆ نێو ئه‌ده‌بی کوردی کاریگه‌رییان هه‌بووه‌ له‌ داهێنان و خولقاندنى شیعری به‌رزو به‌پێزدا، کاریگه‌ری ئه‌و شارستانییه‌ته‌ له‌سه‌ر ڕوخسارو ناوه‌ڕۆکی شیعری کلاسیکی کوردی هۆکاربووه‌، ئه‌ده‌ب به‌گشتی و شیعر به‌تایبه‌ت پێشکه‌وتنی به‌رچاو به‌خۆیه‌وه ببینێت‌.

وشه‌ بنچینه‌ییه‌كان

ئاراس محمد ساڵح(د) هۆیه‌کانی گه‌شه‌کردنی بزاڤی ڕۆشنبیری له‌ شاری سلێمانیدا(1784-1958)، چاپی یه‌که‌م، چاپخانه‌ی سه‌رده‌م، سلێمانی 2015ز.

ئاراس محمد صاڵح(د)، مێژووی مزگه‌وت و خوێندنگه‌ی گه‌وره‌ی خورماڵ، چاپی یه‌که‌م، ناوه‌ندی سارا، سلێمانی 2018ز.

ئه‌کره‌می مه‌حموودی ساڵحی ڕه‌شه‌، شاری سلێمانی، به‌رگی یه‌که‌م، چاپی یه‌که‌م، (دار الحریة للطباعة) به‌غداد، 1987ز.

حه‌مه‌ که‌ریم هه‌ورامی، مێژووی په‌روه‌رده‌و خوێندن له‌ حوجره‌کانی کوردستاندا، به‌رگی یه‌که‌م، چاپی یه‌که‌م، چاپخانه‌ی وه‌زاره‌تی ڕۆشنبیری، هه‌ولێر 2008ز.

سه‌ید ئه‌حمه‌د پارسا(د)، ڕوونبێژی له‌ ئه‌ده‌بی کوردیدا، چاپی یه‌که‌م، چاپخانه‌ی نالی، سنندج،1397ک.هـ .

سید مسته‌فا مه‌حموودیان(زمزیرانی)، فه‌قێ و فه‌قێیه‌تی له‌ کوردستان، چاپی یه‌که‌م، چاپخانه‌ی مه‌هاره‌ت، تاران، 1382ک.هـ .

عبدالرزاق بیمار، کێش و مۆسیقای هەڵبەستی کوردی، چاپخانەی دارالحریە، بەغداد، ١٩٩٢.

عبدوالواحید مشیر دزەیی(د)،پڕاگماتیک و ڕەوانبێژی، چاپی یه‌که‌م، چاپخانەی نووسەر هەولێر2015

عمر شێخ له‌تیف به‌رزنجی، ڕه‌وشی حوجره‌ له‌ پێگه‌یاندنی زانا ئاینییه‌کانی شاری هه‌ولێر، چاپی یه‌که‌م، چاپخانه‌ی مناره‌، هه‌ولێر 2007ز.

عه‌لادین سه‌جادی، گۆڤاری کۆڕی زانیاری کورد، به‌رگی سێیه‌م، به‌شی یه‌که‌م، 1975ز.    

عه‌لائه‌ددین سه‌ججادی، ده‌قه‌کانی ئه‌ده‌بی کوردی، چاپی یه‌که‌م، انتشاراتی کردستان، سنندج، 1392ک.هـ.

عه‌لائه‌ددین سه‌ججادی، ئەدەبی کوردی و لێکۆڵینەوە لە ئەدەبی کوردی، چاپخانەی مەعارف، بەغداد، ١٩٦٧.

عەزیز گەردی ، ڕابه‌ری کێشی شیعری کلاسیکی کوردی، چاپی یه‌که‌م، انتشارات سامرند، پیرانشهر، 1383ک.هـ.

عەزیز گەردی)د)، سەروا، چاپی یەکەم، چاپخانەی ئاراس، هەولێر، ١٩٩٩.

فه‌رهاد پیرباڵ، ڕێبازه‌ ئه‌ده‌بییه‌کان، چاپی سێیه‌م، چاپخانه‌ی شڤان، سلێمانی، 2009ز.

مارف خه‌زنه‌دا(د)، له‌ بابه‌ت مێژووی ئه‌ده‌بی کوردییه‌وه‌، چاپخانه‌ی (المؤسسة العراقیة للدعایة و الطباعة) به‌غداد، 1984ز.

مارف خه‌زنه‌دار(د) مێژووی ئه‌ده‌بی کوردی، به‌رگی سێیه‌م، چاپی دووه‌م، چاپخانه‌ی ئاراس، هه‌ولێر،2010ز.

محه‌مه‌د علی قه‌ره‌داغی، بوژاندنه‌وه‌ی مێژووی زانایانی کورد له‌ ڕێگه‌ی ده‌ستخه‌ته‌کانیانه‌وه‌، به‌رگی یه‌که‌م، چاپی یه‌که‌م، چاپخانه‌ی(ومیض) به‌غداد،1998ز.

مه‌لا محه‌مه‌دی عه‌لیاوه‌یی، ژیانی فه‌قێیاتی له‌ کوردستاندا له‌سه‌ده‌ی 13و14 کۆچیدا، چاپی یه‌که‌م، سلێمانی 2003ز.

موحسین ئه‌حمه‌د مصطفی گه‌ردی، به‌هاری ڕه‌وانبێژی، چاپی یه‌که‌م، هه‌ولێر 2013ز.

مەلا عبدالکریمی مدرس و فاتح عبدالکریم، دیوانی نالی، لێکۆڵینەوە و لێکدانەوەی چاپی چوارەم، چاپخانەی کۆڕی زانیاری کورد، بەغداد، ١٩٧٦.

مەهدی فاتیح عومەر، خاڵۆ ژیان و بەرهەمی، چاپی یه‌که‌م، چاپخانەی ئەندێشە 2018.                         

نوری فارس کاکەخان، عەرووزی کوردی، دەزگای چاپی ئاراس، هەولێر، ٢٠٠٤.

هاشم صاڵح مناع(د)، الشافی فی العروض والقوافی، الطبعة الرابعة، دارالفکر العربی، بیروت، ٢٠٠٣.

هیمداد حوسێن(د)، ڕێبازه‌ ئه‌ده‌بییه‌کان، چاپی سێیه‌م، چاپخانه‌ی ڕۆژهه‌ڵات، هه‌ولێر 2014ز.

هەژار فەقێ سڵێمان حسێن، ڕوونبیژی لە شیعرەکانی مەحویدا، چاپی یه‌که‌م، چاپخانەی سەردەم 2014.

هەژار فەقێ سڵێمان حسێن،سێبەری مانا(وتار و لێکۆڵینەوەی ئەدەبی)، چاپی یه‌که‌م، چاپخانەی کارۆ،2018.