گەشەپێدانی كۆمەڵایەتی پرۆسەیەكە هەوڵدەدات بۆ گواستنەوەی بەهاو نۆرم و رۆڵا و رەفتاری كۆمەڵایەتی، گەشەپێدانی سیاسی بەشێكە لە (نسق)ی كۆمەڵایەتی لە لایەن تاكە نوێكانەوە بەدەستدێت بۆ ئەوەی فێری رەفتارێكی سیاسی دیاریكراو بن، یارمەتیان دەدات بۆ چۆنیەتی بیركردنەوەوهەستكردن بەو (نسق) سیاسیەی تیایدا دەژی. سەرچاوەكانی پێگەیاندنی سیاسی بریتیە لە خێزان، قوتابخانە، حیزبی سیاسی و رێكخراوەیی و كۆمەڵایەتی و رێكخراوە جەماوەرییەكان, دەزگاكانی راگەیاندن و سەركردە.
خێزان رۆڵێكی گەورە دەبینێت لە پێناو هێنانەدی پەروەردەی كۆمەڵایەتی تەواودا، گرنگترین شوێنە بۆ پێگەیاندنی سیاسی. قوتابخانە یەكێكە لە پایە بونیادیەكانی كۆمەڵگا هەڵدەستێت بە پەروەردەی رۆڵەكان و پێگەیاندنیان لەسەر رێڕەوی ئەو فەلسەفەیەی دیاری كردووە، كاریگەرە بە گۆڕانكاریەكانی ناو كۆمەڵگا، دەزگایەكی كۆمەڵایەتیە یارمەتی كۆمەڵگا دەدات بۆ دروست بوونی هاووڵاتی چاكساز. دەزگاكانی راگەیاندن، دەزگاكانی راگەیاندن و سۆشیال میدیا لە سەردەمی نوێدا پێشكەوتنێكی زۆری بە خۆیەوە بینیوە. ئەم دەزگایە كاریگەری زۆر دروست ئەكات لەسەر پێگەیاندنی سیاسی. حیزبی سیاسی لە وڵاتانی جیهانی سێیەم رۆڵێكی زۆر تا رادەیەك وەك خێزان لە پێگەیاندنی سیاسیدا دەبینێ‌. ناتوانی لە هیچ دەزگایەكی سیاسی لە كۆمەڵگا تێبگەین لە رووی پێكهاتەو پیشەو پەیوەندی ناوەوەو دەرەوە، ئایدلۆژیاو جۆری رەفتارو كارلێكە كۆمەڵایەتیەكان بێ‌ لێكۆڵینەوە لە حیزبی سیاسی.
پلان لە پێناو گەشەی كۆمەڵایەتیدا پێداویستیەكی بنەڕەتیە نابێت پشتگوێ‌ بخرێت، چونكە زامنی راگرتنی باڵانسە لە نێوان بەش و ناوچەكانداو بەدەستهێنانی ئەنجامی خێرایە لە گەشە بە كورتترین كات و كەمترین هەوڵدان و تێچوو. كاریگەری نەرێنی سیاسی لەسەر ژینگە (كشتوكاڵا، پیشەسازیی، سامانی سروشتی) كاریگەری زۆری هەیە، دەسەڵاتی سیاسی پۆزەتیڤ جۆری ژینگەی كشتوكاڵا و نیشتەجێ‌ بوون بە پێی پلان بۆ خێزانەكان دیاری دەكات، پیشەسازی كێشەی پیس بوونی ئاوو هەوای بۆ خێزانەكان دروست كردووە، سامانی سروشتی یەكێكە لەو سامانەی دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی ئاستی بژێوی خێزان, ئەگەر بە شێوازێكی باش بەكاربهێندرێت لە پێناو خۆشگوزەرانی خێزاندا. پرۆسەی گەشەو كرانەوە پرۆسەیەكی قورسەو ئاسان نیە پێویستی بە پلانە بە تایبەت كاریگەریە سیاسی و كۆمەڵایەتی و ئابوریەكان، لەو مەترسیانە كە هەڕەشەیە بۆ سەر ئاسایشی خێزانی كوردی بریتیە لە خوو رەفتارە نێگەتیڤەكان وەكو رەگەزپەرستی و چینایەتی و تۆڵە سەندنەوە. دەمارگیریی، دوژمنایەتی و رێزنەگرتن لە ئافرەت. 
ئەم كێشانە ئەگەر بە شێوازێكی بابەتی و بنەمایەكی زانستی چارەسەر نەكرێت بەرەو خراپتر ئەڕوات، پێكدادان دروست دەكات لە نێوان كلتووری باوو پێشكەوتنی سەردەم. بە هۆی خێرایی پێشكەوتنی ژیاری و لەسەرخۆیی لە گۆڕانەكانی (بەهاو نۆرم و خووەكانی) كۆمەڵگا كێشەی ژیاری دروست ئەبێت. بەبێ‌ رەچاوكردنی لایەنی سایكۆلۆجی كۆمەڵگاو پێگەكەی، خودی گەشە ئەبێتە كێشە بۆ خێزان و كۆمەڵگاز گەندەڵی و دەسەڵاتی سیاسی یەكێكە لە هەر كاریگەرترین لەسەر خێزان، چونكە خراپ بەكارهێنانی دەسەڵات بۆ مەبەستی ناڕوون و نەخوازراو لە پێناو بەرژەوەندی كەسی بەرژەوەندیەكانی كۆمەڵا دەخاتە مەترسیەوە.گەندەڵی سیاسی، چالاكیە نایاساییەكان ئاسانتر دەكات وەكو كوشتن، دزی كردن, لادانی رەفتار, مادەی هۆشبەر، سپی كردنەوەی پارە، لەشفرۆشی. زۆربەی ئەزمونەكانی گەشەسەندن هاوكات بووە لەگەڵا گەندەڵی سیاسی و ئیداری و (سامان- مالی)، بەڵام گەشەی بەردەوام (التنمیە المستدامە) زۆر گرنگەو پێویستە بۆ بنەبڕكردنی گەندەڵی و باڵادەست بوونی سەقامگیری سیاسی و ئابووری و كۆمەڵایەتی.