چالاكی پارتی هیوا له ‌گه‌رمیان وناوچه‌ی خانه‌قین له‌به‌رڕۆشنایی بیره‌وه‌رییه‌كانی عه‌زیزپشتیواندا 1912-2001

جۆری توێژینه‌وه‌ : Original Article

نوسه‌ر

بەشی مێژوو، کۆلێژی پەروەردە، زانکۆی گەرمیان، هەرێمی کوردستان – عێراق

پوخته‌
به‌درێژایی مێژووی نوێ وهاوچه‌رخی گه‌لی كورد، ناوچه‌ی گه‌رمیان و سنووری خانه‌قین به‌شێوازێكی گشتی لانكه‌ی سه‌دان ناوی دره‌وشاوه‌و كه‌سایه‌تیی كۆمه‌ڵایه‌تی و ڕووناكبیریی و سیاسی جۆراوجۆربووه‌، هاوكات هه‌ریه‌ك له‌وانه‌ش به‌درێژایی مێژوو خزمه‌تێكی گه‌وره‌و به‌رچاویان به‌مرۆڤایه‌تی و به‌تایبه‌تی كورده‌واریی كردووه‌،یه‌كێك له‌وانه‌ش مامۆستا عه‌زیز پشتیوانه، كه‌ له‌ ماوه‌ی (90) ساڵی ته‌مه‌نیدا،چ وه‌ك مامۆستاو چ وه‌ك په‌روه‌رده‌كارو چ وه‌ك كه‌سایه‌تییه‌كی كۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسی له‌سه‌رهه‌مان ڕه‌وتی خزمه‌تكردن ڕۆیشتووه‌، به‌ڕاده‌یه‌ك شوێنده‌ست وهه‌ڵوێست و كاره‌كانی به‌ته‌واوی ئه‌م بۆچوون و ڕاستییه‌مان بۆیه‌كلایی ده‌كه‌نه‌وه‌. بۆئه‌و مه‌به‌سته‌ش ئه‌م توێژینه‌وه‌یه‌مان :« چالاكی پارتی هیوا له‌ گه‌رمیان وناوچه‌ی خانه‌قین له‌به‌ر ڕۆشنایی بیره‌وه‌رییه‌كانی عه‌زیزپشتیواندا 1912-2001»، پشتبه‌ستووبه‌كۆمه‌ڵێك سه‌رچاوه‌و ده‌ستنووس و دۆكۆمێنتی جۆراوجۆری بڵاونه‌كراوه‌ به‌سه‌ر پێشه‌كی و ده‌رئه‌نجام وهه‌روه‌ها چه‌ند ته‌وه‌رو سه‌رباسێكی جیاوازدا دابه‌شكردوه‌‌، له ‌نێویاندا كورته‌یه‌كی نوێ سه‌باره‌ت به‌ بنه‌ماڵه‌و‌سه‌ربوورده‌ی ژیانی عه‌زیز پشتیوان، دواتریش ئاستی خوێندن و دامه‌زراندنی وه‌ك مامۆستایه‌ك له ‌خوێندنگه ‌و قوتابخانه‌ سه‌ره‌تاییه‌كانی ناوه‌ڕاست و باشوری عێراق وپاشان گه‌ڕاندنه‌وه‌ی بۆشاری خانه‌قین وگونده‌كانی ده‌وروبه‌ری، سه‌ره‌ڕای قسه‌كردن وبه‌دواداچوون له‌سه‌ر بارودۆخی كۆمه‌ڵایه‌تی و چۆنێتی به‌شداربوون و چوونه‌ نێوكایه‌ی سیاسی وچالاكی حیزبی وكاروباری ڕێكخراوه‌ییه‌وه‌ له‌ عێراق و باشووری كوردستان، به‌تایبه‌تی هه‌ریه‌ك له‌یانه‌و ‌كۆمه‌ڵه‌و حیزب و ڕێكخراوه‌كانی وه‌ك : « یانه‌ی سه‌ركه‌وتنی كوردان1930، كۆمه‌ڵه‌ی برایه‌تی یان پشتیوان 1928-1938،پارتی هیوا 1939، گروپی‌ چا نه‌خۆره‌كانی گه‌رمیان و شاری خانه‌قین، دواتریش پارتی دیموكراتی كوردستان له ‌ساڵی 1946 به‌دواوه‌، سه‌ره‌ڕای سه‌رپه‌رشتیكردنی ڕاپه‌ڕینی ساڵی 1948ی شاری خانه‌قین، هه‌روه‌ها به‌چه‌ند ساڵێك دواتریش به‌شداربوون وئه‌ندامێتی له‌ یه‌كه‌م كۆنگره‌ی مامۆستایانی كورد،‌ له ‌پاش به‌رپابوونی شۆڕشی 14ی ته‌مموزی 1958 كه‌ له‌ هاوینه‌ هه‌واری شه‌قڵاوه‌‌ له‌ 11ی ئه‌یلولی 1959دا ده‌ستی به‌كاره‌كانی خۆی كردووه‌، جگه‌ له ‌باسكردن و به‌دواداچوون سه‌باره‌ت به‌قۆناغه‌كانی دواتری چالاكی و ژیانی سیاسی، زیندانیكرن وپه‌روه‌رده‌یی تاوه‌كو ده‌گاته‌وه‌‌ سه‌روبه‌ندی كۆچی دوایی له‌ 8ی ئابی 2001دا.

وشه‌ بنچینه‌ییه‌كان

Crossmark

ناونیشانی توێژینه‌وه‌ English

چالاكی پارتی هیوا له ‌گه‌رمیان وناوچه‌ی خانه‌قین له‌به‌رڕۆشنایی بیره‌وه‌رییه‌كانی عه‌زیزپشتیواندا 1912-2001

نوسه‌ر English

ئه‌حمه‌د ناصر (باوه‌ڕ)
بەشی مێژوو، کۆلێژی پەروەردە، زانکۆی گەرمیان، هەرێمی کوردستان – عێراق
پوخته‌ English

Throughout the modern and contemporary history of the Kurdish people, Garmian region and Khanaqin border have been the home of hundreds of illustrious names and diverse social, intellectual and political figures, each of them has served greatly throughout history. One of them is Aziz Pashtiwan, who during the period of 90 years of his life, as a teacher, educator and as a social and political figure, followed the same path of serving and working. To some extent, his effects, attitudes, and actions completely determine this opinion.
  For this purpose, this research “Activities of Hiwa Party in Garmian and Khanaqin in the light of Aziz Pishtiwan's memories 1912-2001” relied on various sources, manuscripts and documents. It is divided into introduction and conclusions and several different topics, including a new overview about Aziz Pishtiwan’s family and his life experiences.  Then the educational background and working as a teacher in primary schools in central and southern Iraq and then return to Khanaqin and surrounding villages. There is also talking about the social situation and his participation. He participated in political activities and organizational affairs in Iraq and South Kurdistan, especially in the clubs, parties and organizations like; He was involved in the Kurdish Sarkawtin Club (1930), Brotherhood or Pashtiwan Association (1928-1938), Hiwa Party (1939), Garmian and Khanaqin Tea Nondrinkers Group, and Kurdistan Democratic Party (KDP) after 1946.He participated in supervising the 1948 uprising in Khanaqin. Some years later, He also participated in the first Kurdish teachers’ conference after the revolution of July 14, 1958, which began on September 11, 1959 in Shaqlawa. The research also touched the next stages of his political activities and life, imprisonment and education until died on August 8.

وشه‌ بنچینه‌ییه‌كان English

عه‌زیز پشتیوان
پارتی هیوا
ڕه‌فیق حیلمی
كۆنگره‌ی كه‌لار
باڵی هیوای ئازاد
هه‌رێمی سیروان
چانه‌خۆره‌كان