وێنەی هێمایی لە دەقەواڵاکانی شێرکۆ بێکەسدا

جۆری توێژینه‌وه‌ : Original Article

نوسه‌ران

1 بەشی زمانی کوردی/ کۆلێژی زمان/ زانکۆی سلێمانی

2 بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی پەروەردەی گەرمیان/ وەزارەتی پەروەردە،

پوخته‌
وێنەی هێمایی، جۆرێکی دیار و بەرچاو و پڕشیعرییەتی وێنەی شیعرییە، ڕۆڵی کارای هەیە لە بنیاتنانانی وێنەدا، ئەم جۆرەی وێنە پێویستی بە خودان پاشخانێکی زمانی و ڕۆشنبیریی گەورە هەیە بۆ چێکردنی. بەرجەستەکردنی هێماکان لە شیعردا کورتی و پوختی و چڕییەک بە وێنە شیعرییەکە دەبەخشن، کە ئەمەش تایبەتمەندییەکی لە مێژینەی شیعرە.
شێرکۆ بیکەس لە دەقەواڵاکانیدا، کە دیارترین و پڕخوێنەرترینی بەرهەمە شیعرییەکانی پێکدەهێنن، وێنەشیعرییەکانی بە وێنەی هێمایی بنیاتناوە، بەو هۆیەی کە شێرکۆ هەستیار بووە بەرامبەر بە زمان و هاوکات خاوەنپاشخانێکی گەورەی ئەدەبی و ڕۆشنبیریی و نەتەوەیی بووە، بەرجەستەکەری ئازار و مەینەتیی و پرۆسەکانی جینۆسیایدی گەلەکەی بووە لە شیعرەکانیدا، زۆرینەی ئەم بەرباسدانانەی لەڕێگەی وێنەی هێماییەوە بووە، هەر لەم ڕێگەیەوە ئەدەبییەت و شیعرییەتێکی لە شووشەبەندی دەقەواڵاکانیدا هەڵگرتووە و مۆمیای کردوون.
لێکۆڵینەوەکە، بەپێی میتۆدی وەسفیی شیکاری کاری کردووە و  دابەشکراوە بەسەر دوو بەشدا، لە بەشی یەکەمدا، کە بەشێکی تیۆرییە، چەمک و زاراوەکانی وێنەی شیعری و هێما و وێنەی هێمایی باسکراوە، بۆ ئەوەی خوێنەر ئاگاییەکی هەبێت سەبارەت بە هەردوو چەمکی وێنە و هێما و پەیوەندی ڕاستەوخۆی نیوانیانیش بزانێت.




لەبەشی دووەمیشدا، کە بەشە پراکتیکەکەی لێکۆڵینەوەکەیە، نموونەی وێنەی هێمایی لە دەقەواڵاکانی شێرکۆ بێکەسدا  شیکراوەتەوە و بەرباس دراوە.    

وشه‌ بنچینه‌ییه‌كان


کتێبی کوردی:
١-بێكەس، شێركۆ(2016)، دەربەندی پەپوولە، چاپی سێیەم، سلێمانی، ناوەندی ڕۆشنبیریی و هونەری ئەندێشە.
٢-بێكەس، شێركۆ(2016)، خاچ و مار و ڕۆژژمێری شاعیرێ، چاپی سێیەم، سلێمانی، ناوەندی ڕۆشنبیریی و هونەریی ئەندێشە.
٣-بێكەس، شێركۆ(2001)، ڕەنگدان، سلێمانی، ناوەندی چاپەمەنی و ڕاگەیاندنی خاك.
٤-بێكەس، شێركۆ(1394)، كورسی، چاپی یەكەم، سنە، ناوەندی بڵاوكردنەوەی نیشتمان.
٥-بێكەس، شێركۆ(1394)، گۆڕستانی چراكان، چاپی یەكەم، سنە، ناوەندی بڵاوكردنەوەی نیشتمان.
٦-بێكەس، شێركۆ(1394)، ئێستا كچێك نیشتیمانمە، چاپی یەكەم، سنە، ناوەندی بڵاوكردنەوەی نیشتمان.
٧-پیرباڵ، فەرهاد(2009)، ڕێبازە ئەدەبییەكان، چاپی سێیەم، سلێمانی، ئەندێشە بۆ چاپ  و بڵاوكردنەوە.
٨-عارف، د.محەمەد نووری(2009)، فەرهەنگی دیوانی شاعیران(نالی، سالم، كوردی)، چاپی دووەم، هەولێر، بڵاوكراوەی ئاراس.
٩-عەلی، بەختیار(2015)، نەرسیسی كوژراو، چاپی یەكەم، سلێمانی، ناوەندی ڕۆشنبیریی و هونەری ئەندێشە.
١٠-عیسا، هاوژین سڵیوە(٢٠٠٩)، بنیاتی وێنەی هونەری لە شیعری شێرکۆ بێکەسدا، چاپی یەکەم، سلێمانی، دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم.
١١-محەمەد، د.عەبدولقادر حەمەئەمین(2011)، ئەدەب و ڕێبازەكانی(ئەورووپی- كوردی)، چاپی یەكەم، سلێمانی.
١٢-مەحموود، د.ئازاد ئەحمەد(2012)، بونیاتی زمان لە شیعری هاوچەرخی كوردیدا، چاپی دووەم، هەولێر،  بڵاوكراوەی ئەكادیمیای كوردی.
١٣-یۆنگ، كارل گۆستاف(2019)، مرۆڤ و هێماكانی، و: ڕوقیە سەییدی، چاپی یەكەم، هەولێر، ناوەندی ڕۆشنبیریی ئاوێر.
 
کتێبی عەرەبی:
١٤-اسماعیل، د.عزالدین(1984)، التفسیر النفسی للادب، الطبعة الرابعة، القاهرة،  دار الغریب للطباعة.
١٥-الافریقی، ابن منظور(1997)، لسان العرب، المجلد الخامس، بیروت، دار الصادر.
١٦-تودوروف، تزیفتان(2012)، نڤریات فی الرمز، ترجمە: محمد الزكراوی، الطبعە الاولی، بیروت، المنظمە العربیە للترجمە.
١٧-التونجی، الدكتور محمد(1999) ، المعجم المفصل فی الادب، جز‌و الاول ، الطبعە الپانی، بیروت، دار الكتب العلمیە.
١٨-ذياب، محمد علي(٢٠٠٣)،الصورة الفنية في شعر الشماخ، عمان، مكتبة وزارة الثقافة.
١٩-السعدني، مصطفى(1998)، البنيات الاسلوبية في لغة الشعر العربي المعاصر، القاهرة، دار المعارف.
٢٠-صلیبا، د.جمیل(1982)، المعجم الفلسفی (بالافاظ  العربیة والفرنسیة والنكلیزیة واللاتینیة)، الجز‌ء الاول، دار الكتاب البنانی، بیروت.
٢١-عاتی، حسن كریم(2015)، الرمز فی الخگاب الادبی(دراسە النقدیة)، الطبعە الاولی، بغداد، الرسوم للصحافە والنشر والتوزیع.
 ٢٢-عبدالنور، الجبور(1984)، المعجم الادبی، طبعە الثانیة، بیروت، دار العالم للملایین.
٢٣-عوض، د.ريتا(1992)، بنية القصيدة الجاهلية: الصورة الشعرية لدى امرئ القيس، بيروت، دار الاداب للنشر والتوزيع.
٢٤-وهبە، مجدی(1974)، معجم المصطلحات الادب، بیروت، مكتبة لبنان.
 
کتێبی فارسی:
٢٥-دهخدا، علی اكبر(1342)، لغتنامە دهخدا، حرف (ر)، تهران، سازمان مدیریت برنامەریزی كشور.
 
کتێبی ئینگلیزی:
٢٦-Cuddon, J.A (1999), dictionary of literary terms and literary theory, fourth edition, penguin books, USA.
 
نامەی ئەکادیمی:
٢٧-عەبدوڕەحمان، عەبدولسەلام سالار(٢٠٠٦)، وێنەی هونەری لە شیعری شێخ نووری شیخ ساڵحدا، تێزی دکتۆرا، زانکۆی سلێمانی.
خول 8، ژماره‌ 4
پایز 2021
لاپه‌ڕه‌ 25-32