جۆری توێژینه‌وه‌: Original Article

نوسه‌ر

Department of Kurdish Language, College of Linguistics and Humanities, University of Garmian, Kalar, Kurdistan Region ,Iraq

پوخته‌

ناونیشانى توێژینه‌وه‌که و هۆى هه‌ڵبژاردنه‌که‌ى‌: ناونیشانى توێژینه‌وه‌که‌ خۆى ده‌بینێته‌وه‌ له‌ (سایکۆ-ئۆنتۆلۆجیاى هیچگه‌رایى زمان له‌ دیوانه ‌شیعرى Exilى فه‌رهاد پیرباڵ-دا)، هۆى هه‌ڵبژاردنه‌که‌شى ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆئه‌وه‌ى که‌ ئه‌م بابه‌ته‌ له‌ڕووى تیۆریى و پراکتیکیشه‌وه‌ یه‌که‌م جاره‌ کارى له‌سه‌ر ده‌کرێت و ده‌خرێته‌ڕوو.
سنوورى توێژینه‌وه‌که‌: سنوورى ئه‌م توێژینه‌وه‌یه‌ خۆى ده‌بینێته‌وه‌ له‌ شیعره‌کانى دووتوێى دیوانى Exilى فه‌رهاد پیرباڵ، که‌ یه‌که‌مین ئه‌زموونى شیعریى چاپکراوى ناوبراوه‌.
گرنگیى توێژینه‌وه‌که‌:  گرنگیى ئه‌م توێژینه‌وه‌یه‌ له‌وه‌دایه‌، که‌ له‌ڕووى هه‌ردوو ئاستى سایکۆلۆژیى (ده‌روونناسى) و ئۆنتۆلۆجى (بوونناسى)ییه‌وه‌ له‌ هیچگه‌رایى زمان ده‌ڕوانێت، که ئه‌مه‌ش ڕوانینێکى نوێیه‌ بۆ دۆخى زمان له‌م به‌ستێنه‌دا.
میتۆدى توێژینه‌وه‌که‌:  بۆئه‌وه‌ى توێژینه‌وه‌که‌ به‌ ئاراسته‌ى زانستیبووندا هه‌نگاوه‌کانى خۆى بنێت، پشتمان به‌ ڕێبازى (ڕه‌خنه‌یى- شیکاریى) به‌ستووه.
کێشه‌ى توێژینه‌وه‌که‌:  کێشه‌ى توێژینه‌وه‌که‌ بریتییه‌ له‌و پرسیاره‌ى که‌ ئاخۆ له ‌ڕوانگه‌ى سایکۆلۆجى و ئۆنتۆلۆجییه‌وه‌ زمان له شیعرییه‌تى هیچگه‌راییدا چۆن ده‌که‌وێته‌ کار و چ جۆره‌ شیعرییه‌تێک به‌رهه‌م ده‌هێنێت؟
پێکهاته‌ى توێژینه‌وه‌که‌:  به‌شێوه‌یه‌کى گشتى ئه‌م توێژینه‌وه‌یه‌ له‌ دوو به‌شى سه‌ره‌کى پێکهاتووه‌، که‌ هه‌ر به‌شێکیش دوو ته‌وه‌ر و چه‌ند لاته‌وه‌رێک له‌خۆده‌گرێت، ئه‌ویش به‌م شێوه‌یه‌:
به‌شى یه‌که‌م تایبه‌ته‌ به‌ تیۆریزه‌ى چه‌مکه‌کانى توێژینه‌وه‌که‌، ئه‌مه‌ش له‌ڕێگه‌ى دوو ته‌وه‌ره‌وه‌ ئه‌نجام دراوه‌. له‌ ته‌وه‌رى یه‌که‌مدا ئاوڕمان له‌ کێشه‌ى تێرمینۆلۆجى هیچگه‌رایى و ماهییه‌ته‌که‌ى داوه‌ته‌وه‌و له‌ ته‌وه‌رى دووه‌میشدا باسمان له‌ په‌یوه‌ندیى نێوان شیعر و هیچگه‌رایى کردووه‌، که‌ له‌مه‌شدا په‌یوه‌ندیى زمان و هیچگه‌رایى له‌ڕوانگه‌یه‌کى فه‌لسه‌فییه‌وه‌ ڕوون کراوه‌ته‌وه‌.





له‌ به‌شى دووه‌مدا، که‌ پراکتیزه‌ى سایکۆ- ئۆنتۆلۆجییانه‌ى هیچگه‌رایى زمان له‌ نموونه‌ى شیعره‌کاندا، به‌ دوو ته‌وه‌ر ئه‌م لایه‌نه‌ ڕوون کراوه‌ته‌وه‌. له‌ ته‌وه‌رى یه‌که‌مدا ده‌رکه‌وته‌کانى هیچگه‌رایى زمان له‌ڕووى ده‌روونییه‌وه‌ باس کراوه‌و له‌ ته‌وه‌رى دووه‌میشدا ده‌رکه‌وته‌کانى هیچگه‌رایى زمان له‌ڕووى ئۆنتۆلۆجییه‌وه‌ باسیان لێوه‌کراوه‌. به‌م شێوه‌یه‌ش توێژینه‌وه‌که‌ ده‌گات به‌ گرنگترین ئه‌نجامه‌کانى خۆى و له‌کۆتاییدا پووخته‌ى توێژینه‌وه‌که‌ به‌ هه‌ردوو زمانى عه‌ره‌بى و ئینگلیزى خراونه‌ته‌ به‌رچاو

        1.            ئارێز، (بێ ساڵى چاپ)، لۆژیک و ئه‌بستمۆلۆژیا و میتافیزیک له‌ دیدى فه‌لسه‌فییه‌وه‌، چاپى یه‌که‌م، سلێمانى،  ده‌زگاى ئایدیاواڵا.

        2.            به‌رزنجى، ئازاد (2006)، چه‌ند وێستگه‌یه‌کى ئه‌ده‌بى و فیکرى، چاپى یه‌که‌م، سلێمانى، ده‌زگاى سه‌رده‌م.

        3.            پاڵه‌وان، سه‌ڵاح حه‌سه‌ن (2011)، مێژووى گریان، چاپى یه‌که‌م، سلێمانى، چاپخانه‌ىبینایى.

        4.            پیرباڵ، فه‌رهاد (2007)، په‌ناهه‌نده‌ى ژماره‌ 33333 (سه‌رجه‌م شیعره‌کان)، چاپى یه‌که‌م، هه‌ولێر، چاپخانه‌ى پاک.

        5.            ته‌ره‌قى، ئاره‌ش (1998)، بوون و نه‌بوون له‌ نیگاى خه‌یام و مه‌ولاناوه‌، وه‌رگێڕانى: که‌یوان هه‌ورامى، چاپى یه‌که‌م، هه‌ولێر، ناوه‌ندى ئاوێر.

        6.            حاجى زاده‌، محه‌مه‌د (2018)، فه‌رهه‌نگى ڕاڤه‌یى (ئیزم)ه‌کان، وه‌رگێڕانى: سیروان موسا پوور، چاپى یه‌که‌م، هه‌ڵه‌بجه‌، کتێبخانه‌ى هه‌ژار موکریانى.

        7.            حوسێن، هیمداد (2014)، ڕێبازه‌ ئه‌ده‌بییه‌کان، چاپى سێیه‌م، هه‌ولێر، چاپخانه‌ى ڕۆژهه‌ڵات.

        8.            سلێمانى، سه‌عید (2011)، ده‌رکه‌وته‌ى دڵخوازى مه‌رگ، چاپى یه‌که‌م، سلێمانى، چاپخانه‌ى له‌ریا.

        9.            سه‌ڵاحى، مه‌له‌ک یه‌حیا (2008)، هزره‌ سیاسییه‌کانى ڕۆژئاوا له‌ سه‌ده‌ى بیسته‌مدا، وه‌رگێڕانى: هیوا مه‌جید، چاپى یه‌که‌م، هه‌ولێر، ده‌زگاى موکریانى.

      10.            شمیسا، سیروس (2018)، ڕێبازه‌ ئه‌ده‌بییه‌کان، وه‌رگێڕانى: هیمداد حوسێن و سه‌نگه‌ر نازم، چاپى یه‌که‌م، هه‌ولێر، ناوه‌ندى ئاوێر.

      11.            کامل، مه‌جدى (2015)، نیچه‌ فه‌یله‌سوفێکى به‌رزه‌فڕ، وه‌رگێڕانى: حه‌یده‌ر عه‌بدوڵڵا، چاپى یه‌که‌م، هه‌ولێر، ناوه‌ندى ئاوێر.

      12.            کامؤ، ئه‌لبێر (2012)، مرۆڤى یاخى، وه‌رگێڕانى: ئازاد به‌رزنجى، چاپى یه‌که‌م، سلێمانى، ناوه‌ندى ئه‌ندێشه.

      13.            کامۆ، ئه‌لبێر (2015)، ئه‌فسانه‌ى سیزیف، وه‌رگێڕانى: ئازاد به‌رزنجى، چاپى یه‌که‌م، سلێمانى، ناوه‌ندى غه‌زه‌لنووس.

      14.            که‌مال، محه‌مه‌د (2007)، ئۆنتۆلۆجى بنه‌ڕه‌تى و بوونى مرۆڤ، چاپى یه‌که‌م، دهۆک، ده‌زگاى سپیرێز.

      15.            کۆمه‌ڵێک نووسه‌ر، (2011)، نیچه‌، وه‌رگێڕانى: شوان ئه‌حمه‌د، چاپى یه‌که‌م، سلێمانى، ده‌زگاى ئایدیا.

      16.            گارده‌ر- بیۆهمه‌، یۆسته‌ین- ئۆته (2014)، جیهانى سۆفیا و فه‌رهه‌نگى سۆفیا، وه‌رگێڕانى: به‌هرۆز حه‌سه‌ن، چاپى چواره‌م، سلێمانى، ناوه‌ندى ئه‌ندێشه‌.

      17.            لۆبیکا، پۆل (2019)، فه‌رهه‌نگى فه‌لسه‌فى، وه‌رگێڕانى: که‌مال فه‌ره‌ج محه‌مه‌د چوارتایى، چاپى یه‌که‌م، سلێمانى، ده‌زگاى جه‌مال عیرفان.

      18.            میراوده‌لى، که‌مال (1979)، فه‌لسه‌فه‌ى جوانى و هونه‌ر، چاپى یه‌که‌م، سلێمانى، چاپخانه‌ى زانکۆى سلێمانى.

      19.            میهرین، میهرداد (2009)، قوتابخانه‌ فه‌لسه‌فییه‌کان، وه‌رگێڕانى: سیدۆ داود عه‌لى، چاپى دووه‌م، سلێمانى، خانه‌ى ڕێنما.

      20.            نیچه‌، فریدریک (2019)، له‌دایبکوونى تراجیدیا، وه‌رگێڕانى: ڕێبین ڕه‌سوڵ ئیسماعیل، چاپى یه‌که‌م، هه‌ولێر، کتێبخانه‌ى فێربوون.

      21.            یاسین، عوسمان (2000)، فریدریک نیتشه‌، چاپى یه‌که‌م، هه‌ولێر، ده‌زگاى موکریانى.

      22.            احمد، ابراهیم (2008) انطولوجیا اللغة عند مارتین هیدجر، الطبعة الاولى، الجزائر، الدار العربیة للعلوم ناشرون.

      23.            الاصفر، عبدالرزاق (1999)، المذاهب الادبیة لدى الغرب، الطبعة الاولى، دمشق، منشورات اتحاد الکتاب العرب.

      24.            اورو، سیلفان (2012)، جاک دیشان، جمال کولوغلی، ترجمة: بسام برکة، مراجعة: میشال زکریا، الطبعة الاولى، بیروت، المنظمة العربیة للترجمة.

      25.            فاتیمو، جیانی (دون سنة الطبعة)، نهایة الحداثة الفلسفات العدمیة والتفسیریة فی ثقافة ما بعد الحداثة، ترجمة: فاطمة الجیوشی، الطبعة الاولى، وزارة الثقافة السوریة.

      26.            المنجد فی اللغة والاعلام (2008)، طبعة المئویة الاولى، بیروت، دار المشرق.

      27.            منصور، حسن عبدالرزاق (2008)، الشعر والعقل، الطبعة‌ الاولى، عمان- الاردن،  دار فضاءات للنشر والتوزیع.

      28.            هیوستن، نانسی (2012)، أساتذة الیأس- النزعة العدمیة فی الادب الاوروبی، ترجمة: ولید السویرکی، الطبعة الاولى، أبوظبی- أمارات، مطبعة کلمة.

      29.            جرکس، ابراهیم (20/4/2017)، ما العدمیة‌، موفع الحوار المتمدن، http://www.alhewar.org.com