نوسه‌ران

1 Department of Kurdish Language, College of Education, University of Charmo, Charmo, Kurdistan Region,Iraq

2 Department of Kurdish Language, College of Linguistics, University of Sulaimani, Sulaimanyah, Kurdistan Region, Iraq

پوخته‌

توێژینەوەکە پوختەی بەشێکە لە بەشەکانی نامەی دوکتۆراکەماندا ، کە ئەم بەشە بۆ ڕێگەیەک لە ڕێگە بنەڕەتییەکانی دەوڵەمەندکردنی فەرهەنگی زمانی کوردیدا تەرخانکراوە ، کە ئەویش زاراوەیە . ( زاراوە ) ڕۆڵێکی باڵا دەگێڕێت لە دەوڵەمەندکردنی فەرهەنگدا ، چونکە لەگەڵ پێشکەوتنی خێرایی ژیان و سەرهەڵدانی چەمک و داهێنانی نوێ وشەو زاراوەی نوێ دێتە ئاراوە ، کە بە تێپەڕبوونی کات هەندێکیان ڕەگ دادەکوتن و دەبنە بەشێک لە فەرهەنگی زماندا و دەروازەکانی فەرهەنگی زمان لە ڕووی ڕواڵەت و ناوەرۆکەوە  دەگۆڕێت . زاروەکانیش ئەو وشانەن ، کە لەبوارە تایبەتییەکاندا بەکاردەهێنرێن ، وەکو بوارەکانی زانست و ئەدەب و ڕامیاری و... هتد 

وشه‌ بنچینه‌ییه‌كان

1-       زاراوە ڕۆڵێکی گەورە دەگێڕێت لە دەوڵەمەندکردنی فەرهەنگی زماندا ، چونکە بە هۆی تازەگەرییەکان و بەردەوامی پیشکەوتنی زانست ، زاراوەی تازە پەیدادەبێت و ناتوانرێت خاڵی کۆتایی بۆ دابنرێت .

2-       وشە گوزارشت لە واتا دەکات ، بەڵام زاراوە گوزارشت لە چەمکێک دەکات ، بۆیە (زاراوە) سنوورێکی دیاری کراوی بۆ پەیدادەبیت جیایدەکاتەوە لە واتا گشتییەکەی و فەرهەنگی گشتی و تایبەتی زانستەکان دەوڵەمەندەکات بەو جۆرە زاراوانەی کە واتایەکی تازەی پێی پەخشراوە .

3-       بەهۆی کاریگەری زمانەکانی تر لەسەر زمانی کوردی ، وەکو زمانەکانی (عەرەبی ،فارسی ، تورکی ، ئینگلیزی ) گەلێک وشە و زاراوە لەو زمانانەوە وەرگیراون و لە پاش گۆڕینی درووستەی فۆنۆلۆژی و جێبەجێکردنی فۆنۆتاکتیکی زمانی کوردی ، وەک فۆرمێکی کوردیی مامەڵەی لەگەڵدا دەکرێت ، بەو پێیەش فەرهەنگی زمانەکە بەو جۆرە وشە و زاراوانەش دەوڵەمەند دەبێت .

4-       هەندێ جار پەنا دەبرێتەبەر پرۆسە سینتاکسییەکان بۆ داهێنانی زاراوەی نوێ بە گۆڕینی فۆرمێکی ئازادی سینتاکسی بۆ فۆرمێکی چەسپاوی مۆرفۆلۆژی /فەرهەنگی ، بەو شێوەیەش وشە و زاراوەکانی ناو فەرهەنگی زمانی کوردی زیاتردەبێت.

5-       سەرچاوەکان

6-       بە زمانی کوردی :

7-       ئەکرەم قەرەداغی (1980) ، ڕەخنە  ، گۆڤاری کاروان ، ژ45 .

8-       ئاڤێستا کەمال مەحموود (2012) ، پروسە سایکولۆژییەکان ، چاپی یەکەم ، سلیمانی .

9-       ئیبراهیم ئەمین باڵدار (١٩٨٦) ، زاراوە زمان لە کاروانی زانیاری ئەرۆدا ، گۆڤاری ڕۆشنبیری نوێ ، ژ١١٢، بەغدا .

10-    بەکر عومەر عەلی و عەبدولجەبار مستەفا مەعروف ( ٢٠١١) ، گۆڤاری زانکۆی سلێمانی ، ژ ٣١

11-    بەناز ڕەفیق تۆفیق ، (٢٠٠٨) ، ڕێگە بنەڕەتییەکانی دەوڵەمەندکردنی فەرهەنگی کوردی لە دیالێکتی خواروودا ، نامەی ماستەر ، کۆلێجی پەروەردەی – ئیبن ڕوشد – زانکۆی بەغدا .

12-    تابان محەمەد سەعید (٢٠٠٨) ، گەشەسەندن و پوکانەوەی گەنجینەی وشە لە زمانی کوردیدا، نامەی ماستەر ، سکولی زمان – زانکۆی سلێمانی .

13-    جەمال نەبەز، (٢٠٠٨)  ، وەرگێڕان هونەرە ،...

14-    جەمال عەبدول (٢٠٠١) ، بەرکوڵێکی زانستە زاراوەسازی ، چ قەشنگ .

15-    جەمال عەبدول (٢٠٠٨) ، زاراوە و زانستاندنی  زمانی کوردی ، گۆڤاری ئەکادیمیای کوردستان ، ژ ٧، هەولێر .   

16-    جوانە ئەحمەد حوسێن (٢٠١٤) ، زاراوە و واتای زاراوە لە وتاردا ( ڕۆژنامەی کوردی کرمانجی خواروو ٢٠٠٠-٢٠١٠ ) ، نامەی دوکتۆرا ، سکولی زمان – زانکۆی سلێمانی .

17-    حاتم ولیا محەمەد (٢٠٠٠) ، فرێزی ناوی و فرێزی کاری لە کرمانجی ژووروودا ، نامەی ماستەر ، کۆلێجی زمان- زانکۆی سلێمانی .

18-    حوسێن محەمەد عەزیز (٢٠٠٥) ، سەلیقەی زمانەوانی و گرفتەکانی زمانی کوردی ، چ کارۆ ، سلێمانی .

19-    ڕەفیق شوانی ( ٢٠٠١) ، چەند بابەتێکی زمان و ڕێزمانی کوردی ، چ وەزارەتی ڕۆشنبیری کوردی ، هەولێر .

20-    ڕۆژان نوری عەبدوڵڵا ( ٢٠١٣) ، فەرهەنگی زمان و زاراوەسازی کوردی ، چ چوارچرا ، سلێمانی .

21-    ساکار ئەنوەر حەمید (٢٠٠٩) ، وشە خواستن لە زمانی کوردیدا ، نامەی ماستەر ، کۆلێجی زمان – زانکۆی سەلاحەددین .

22-    شادمان سالار نەریمان (٢٠٠٨) ، وشەی نوێباو لە زمانی کوردیدا ، نامەی دوکتۆرا ، کۆلێجی پەروەردە – ئیبن ڕوشد – زانکۆی بەغدا .

23-    شەهاب شێخ تەیب تاهیر(٢٠١٢) ، بنەما و پێکهاتەکانی زاراوە لە زمانی کوردیدا ، بەڕێوەبەڕێتی چاپ و بڵاوکردنەوەی سلێمانی .

24-    شەهاب شێخ تەیب تاهیر(٢٠١٣) ، کێشە و گرنگی زاراوەی زانستی لە زمانی کوردیدا ، گۆڤاری ( الاستاذ) ، ژ٢٠٧ ، زانکۆی بەغدا .

25-    عەبدولواحید موشیر دزەیی (٢٠١٤) ، لیکسیکۆلێجی ، چ ناوەندی ئاوێر ، هەولێر .

26-    عەزیز ئاکرەیی ( ١٩٧٨) ، کارلێکرنا زمانێت بیانیا ل زمانێ کوردیی ، گۆڤاری کۆری زانیاری کورد ، بەرگی شەشەم ، بەغدا .

27-    عوسمان کەریم عەبدولڕحیم (٢٠١٤) ، وشەی زمانی کوردی و ڕێگاکانی دەوڵەمەندکردنی ، نامەی ماستەر ، سکولی زمان – زانکۆی سلێمانی .

28-    قەیس کاکل و دانا تەحسین ( ٢٠١٣) ، فەرهەنگی زاراوەی ئەدەبی لە ڕوانگەی تیۆری فۆستەرەوە ، گۆڤاری ئەکادیمیای کوردستان ، ژ ٢٧، هەولێر .   

29-    کامل حەسەن بەسیر (١٩٧٩) ، زاراوەی کوردی لێکۆڵینەوە و هەڵسەنگاندن ، ، بەڕێوەبەڕێتی چاپخانەی زانکۆی سلێمانی .

30-    کامل حەسەن بەسیر (٢٠١٣) ، بەراوردێک لە نێوان زمانی کوردی و زمانی عەربیدا ، چاپی دووەم ، چ هێڤی ، هەولێر .

31-    کامەران ڕەحیمی (٢٠٠٧) ، خەسار ناسی وشەسازی لە زمانی کوردیدا ، گۆڤاری زمانەوانی ، ساڵی  یەکەم ، ژ٣ .

32-    کەمال جەلال غەریب (٢٠١٢) ، پرۆژەی زانستیی کوردی ، چاپی دووەم ، ج ئاراس ، هەولێر .

33-    محەمەد مەعروف فەتاح (٢٠١٠) ، لێکۆڵینەوە زمانەوانییەکان ، چاپی یەکەم ، چ ڕۆژهەڵات ، هەولێر .

34-    محەمەدی مەحوی (٢٠١٠) ، مۆرفۆلۆجی و بەیەکداچوونی پێکهاتەکان ، بەرگی یەکەم ، سلێمانی

35-    محەمەد وەسمان ( ٢٠١٢) ، ڕۆڵی ڕەگی کار لە زاراوە داناندا ، کۆنفرانسی زانستیی زمانی کوردی ، هەولێر .

36-    محەمەد مەجید سەعید (٢٠١٥) ، فەرهەنگ و پرۆسەی بە لێکسێمبوون ، نامەی ماستەر ، سکولی زمان – زانکۆی سلێمانی .

37-    وریا عومەر ئەمین ( ٢٠١١) ، پیتۆکەکانی زمانەوانی ، چ ئاراس ، هەولێر .

38-    هەژار (١٩٧٤) ، کورد و سەربەخۆیی زمان ، گۆڤاری کۆری زانیاری کورد ، بەرگی یەکەم ، بەشی یەکەم ، بەغدا .

39-    ادریس بن الحسن العلمی (2002) ، فی الاصطلاح ، الطبعة الاولى ، مطبعة دار النجاح الجدیدة – الدار البیضاء .

40-    اعضاء شبکة تعریب العلوم الصحیة (2005) ، علم المصطلح لطلبة العلوم الصحیة والطبیة ، المکتب الاقلیمی للشرق المتوسط  و معهد الدراسات المصطلحیة ، فاس المملکة المغربیة .

41-    حاتم صالح الضامن ( 1989) ، فقه اللغة ، وزارة التعلیم العالی والبحث العلمی ، جامعة بغداد.

42-    فرحات بلولی (2010) ، المصطلح اللسانی التداولی قراءة فی منهجیات الترجمة ، الممارسات اللغویة ، العدد 1، جامعة مولود معمری – تیزی وزو , مخبر الممارسات اللغویة فی الجزائر .

43-    فؤاد مرعی (2002) , فی اللغة والتفکیر ، دار المدى للثقافة والنشر .

44-    محمد علی الخولی ( 1982) , معجم اللغة النظری (انکلیزی – عربی ) ، مکتبة لبنان , بیروت.

45-      وجیه حمد عبدالرحمن ( 1982) , مجلة اللسان العربی , المجلد التاسع عشر ، الجزء الاول .