جۆری توێژینه‌وه‌: Original Article

نوسه‌ر

به‌شی جوگرافیا, کۆلێجی په‌روه‌رده‌, زانکۆی گه‌رمیان

پوخته‌


پیسبوونی ژینگه‌ له‌ ئێستادا بووه‌ته‌ یه‌کێک له‌ کێشه‌ هه‌ره‌ مه‌ترسیداره‌کان هاوشانی کاره‌ساته‌ سروشتی و
مرۆییه‌کان و زیاتریش جیهان پێوه‌ی ده‌ناڵێنێت,و بووه‌ته‌ فاکته‌رێکی سه‌ره‌کی له‌ناوبردنی ژماره‌یه‌کی زۆری
دانیشتوان له‌ناوچه‌ جیاوازه‌کانی جیهاندا,و بڵاوبوونه‌وه‌ی ده‌یان جۆری نه‌خۆشی کوشنده‌ که‌ مرۆڤایه‌تی
گیرۆده‌یان بووه‌,هۆکاری سه‌ره‌کی ئه‌م کێشه‌یه‌ش مرۆڤ و پراکتیزه‌کردنی چالاکییه‌ جۆراوجۆره‌کانێتی له‌
پاڵ هه‌ریه‌که‌ له‌ دیارده‌ سروشتیه‌کان و....هتد.
شوێنی جوگرافی شاری که‌لار ده‌که‌وێته‌ باشوری ڕۆژهه‌ڵاتی هه‌رێمی کوردستانه‌وه‌ , له‌ڕووی کارگێڕییه‌وه‌
شاره‌که‌ هاوسنوره‌ له‌گه‌ڵ ناحیه‌ی ڕزگاری له‌به‌شی ڕۆژئاوای و ڕوباری سیروان له‌به‌شی ڕۆژهه‌ڵاتی و
گوندی به‌رده‌سوور له‌باکوره‌وه‌و گوندی گرده‌گۆزینه‌ له‌ باشورییه‌وه‌, کۆی گشتی ڕوبه‌ری ناوچه‌ی
توێژینه‌وه‌ ده‌گاته‌ ( 17.3کم 2 ).و شاری که‌لار یه‌کێکه‌ له‌ شاره‌ قه‌ره‌باڵغه‌کان له‌ڕووی ژماره‌ی دانیشتوانه‌وه‌
که‌نزیک بوه‌ته‌وه‌ له‌ (139974) که‌س له‌ساڵی 2017 ئه‌مه‌ش فاکته‌رێکی سه‌ره‌کییه‌ له‌ زیادبوونی دیارده‌ی
پیسبوونی ژینگه‌ی شاره‌که‌,ئامانجی توێژینه‌وه‌که‌ش ده‌ستنیشانکردنی قه‌باره‌ی ئه‌م کێشه‌یه‌یه‌ له‌گه‌ڵ چه‌ندێتی
کاریگه‌رییه‌ ژینگه‌ییه‌کانی له‌سه‌ر ناوه‌ندی ژینگه‌و ته‌ندروستی مرۆڤ له‌ناوچه‌که‌دا له‌دیدی
دانیشتوانه‌که‌یه‌وه‌,ئه‌م توێژینه‌وه‌یه‌ توێژینه‌وه‌یه‌کی مه‌یدانیه‌ بۆ یه‌کلاکردنه‌وه‌و گه‌یشتن به‌ ئامانجه‌کانی پشتی
به‌ستووه‌ به‌ دیدو ڕاوبۆچوونی دانیشتوانی شاره‌که‌ له‌هه‌مبه‌ر ئه‌م کێشه‌یه‌,وه‌ درک کردنیان به‌ پیسبوونی
ژینگه‌ی شاره‌که‌یان بووه‌ته‌ بنه‌مای توێژینه‌وه‌ زانستیه‌که‌,ئه‌مه‌ش له‌ڕێگه‌ی دابه‌شکردنی فۆرمی ڕاپرسیه‌وه‌
به‌سه‌ر (300) نموونه‌ی هه‌ڕه‌مه‌کیدا له‌ناوچه‌ی لێکۆڵینه‌وه‌ له‌سه‌رکراو. له‌ئه‌نجامدا به‌وه‌ گه‌یشتین که‌ ژینگه‌ی
شاری که‌لار له‌ دیدی زۆرینه‌ی دانیشتوانه‌که‌یه‌وه‌ له‌ڕووی هه‌ر پێنج جۆره‌که‌ی پیسبوونه‌وه‌ پیسه‌,و زیادبوونی
دیارده‌که‌ گه‌شتوه‌ته‌ ئاستێک که‌ زۆر به‌ڕوونی هه‌ستی پێده‌کرێت و مه‌ترسی بۆسه‌ر ژیان و ته‌ندروستی مرۆڤ
دروست کردووه‌و چه‌ندین حاڵه‌تی نه‌خوازراویش به‌هۆی پیسبوونه‌وه‌ له‌ هاوڵاتیانی شاره‌که‌ ده‌رکه‌وتووه‌
له‌ڕووی تێکچوونی دۆخی ته‌ندروستییه‌وه‌.

• سوله‌یمان,موحه‌مه‌د مه‌حمود ,جوگرافیاو ژینگه‌,و/ئاسۆ وه‌هاب,ڕزگار فایه‌ق,چاپی یه‌که‌م, چاپخانه‌ی

چوارچرا,2012,ل2.

• یاسین, هاشم و ئه‌وانی تر,ئه‌تڵه‌سی هه‌رێمی کوردستانی عێراق, عێراق و جیهان, چاپخانه‌ی تێنووس,ضاثی یةکةم,2009.

 سةرچاوة عةرةبییةکان:

 الحسن ,شکری ابراهیم و علیاء عبدالرحمن, مشکلة التلوث بالنفایات الصلبة فی مدینة الزبیر من وجهة نظر

سکانها,مجلة اداب البصرة, العدد السابع ,جامعة البصرة, ,2016.

 

2 | acadj@garmian.edu.krd Vol.4, No.4 (December, 2017)

 الحسن, شکری ابراهیم, التلوث البیئی فی مدینة البصرة, اطروحةدکتوراة(غیر منشور),جامعة

البصرة,کلیة الاداب,2011.

 دویدری ,رجاء وحید ,البیئة"مفهومها العلمی المعاصر و عمقها الفکری التراثی ,ط 1 ,دارالفکر,

دمشق,2004.

 عجورة ,محمد السید, التلوث البیئی و انواع التلوث, دار التعلیم الجامعی, الاسکندریة, 2010.

 غیث ,ایمان محمد و دهیبة ,منى حسن, الانسان و البیئة صراع ام توافق,ط 1 , دارالفکر للنشر,

عمان,2008.

 الکبیسی , احمد محمد جهاد, تحدید مصادر التلوث الضوضائی فی مدینة الفلوجة باستخدام نظم المعلومات

الجغرافیةGIS, مجلة کلیة التربیة,العدد الثانی, 2012.

 مقیلی,محمد عیاد , التلوث البیئی, ط 1 , دارشموع الثقافة للطباعة والنشر, لیبیا, 2002 .

 Takashi Inoguchi et al (eds.,), Cities and the Environment: New Approaches

for Ecosocieties, The United Nations University, Tokyo, 1999.

 Alan Gilpin, Dictionary of Environmental Terms, Routledge &Kegan Pual,

London, 1976 .