جۆری توێژینه‌وه‌: Original Article

نوسه‌ر

هه‌ولێر،زانکۆی سه‌ڵاحه‌دین،کۆلێژی ئاداب،به‌شی شوێنه‌وار

پوخته‌

نووسینه‌وه‌ی کرۆنۆلۆجیای شارستانییه‌ت و مێژووی هه‌ر ناوچه‌یه‌ک کارێکی پێویسته‌ بۆ تێگه‌یشتن له‌ رێڕه‌وی ره‌وڕه‌وه‌ی شارستانییه‌ت و مێژووی ئه‌و ناوچه‌یه‌. ئاماده‌کردنی ئه‌م کرۆنۆلۆجیایه‌ش بۆ ئه‌و ئامانجه‌یه‌ که‌ خوێنه‌ران و توێژه‌ران له‌رێگه‌یه‌وه‌ وه‌ک ئاوێنه‌یه‌ک تێگه‌یشتنێکی گشتگیریان له‌لا دروستببێت که‌ چۆن ده‌تواندرێت دووباره‌ مێژووی شارستانییه‌تی کۆنی گه‌رمیان له‌ژێر رۆشنایی به‌ڵگه‌ شوێنه‌واری و تۆماره‌ کۆنه‌کاندا بنووسرێته‌وه‌. بۆ ئاماده‌کردنی ئه‌م کرۆنۆلۆجیایه‌ توێژه‌ر راسته‌وخۆ سوودی له‌ به‌ڵگه‌ شوێنه‌وارییه‌کان و نووسینه‌ مێخییه‌کان و سه‌رچاوه‌ کۆنه‌کانی تر بینیوه‌. هه‌روه‌ها توێژه‌رپشتی به‌ستووه‌ به‌ تازه‌ترین دۆزینه‌وه‌ شوێنه‌وارییه‌کان و ورده‌کاری و هه‌ڵسه‌نگاندن و خوێندنه‌وه‌ی بۆ ئه‌و دۆزینه‌وه‌ شوێنه‌وارییانه‌ی که‌ ماوه‌ی سه‌ده‌یه‌که‌ له‌ ناوچه‌که‌دا ئه‌نجامده‌درێن و وه‌ک پێویست سوود له‌ ده‌رئه‌نجامه‌کانیان وه‌رنه‌گیراوه‌ بۆ نووسینه‌وه‌ی مێژوو و شارستانییه‌تی گه‌رمیان.  له‌رێگه‌ی ئه‌م توێژینه‌وه‌یه‌وه‌ هه‌وڵده‌ده‌ین چه‌ند پرسیارێک وه‌ڵام بده‌ینه‌وه‌ و چه‌ند لایه‌نێک له‌ مێژوو و شارستانییه‌تی گه‌رمیان ده‌ربخه‌ین. له‌م توێژینه‌وه‌یه‌دا هه‌وڵدراوه‌ بۆ پڕکردنه‌وه‌ی ئه‌و پچڕان و بۆشاییانه‌ی له‌ مێژوو و شارستانییه‌تی کۆنی ناوچه‌که‌دا هه‌ن و به‌بێ زانیاری ماونه‌ته‌وه‌، به‌ڵگه‌ شوێنه‌وارییه‌کان به‌کاربهێنرێت بۆ پڕکردنه‌وه‌ی ئه‌و بۆشاییانه‌ی ده‌رباره‌ی مێژوو و شارستانییه‌تی گه‌رمیان تا ئێستا پڕنه‌کرابوونه‌وه‌، بۆ ئه‌وه‌ی بزانین سه‌ره‌تا و ده‌ستپێکی شارستانییه‌ت و مێژووی ئه‌م ناوچه‌یه‌ چه‌نده‌ کۆنه‌؟ و  رۆڵی ئه‌م ناوچه‌ی له‌ شارستانییه‌تی کۆنی زاگرۆس و میسۆپۆتامیادا چی بووه‌؟

وشه‌ بنچینه‌ییه‌كان


• انگون مورتکَات، الفن فی العراق القدیم، ترجمه‌:عیسى سلمان و سلیم گه‌ التکریتی، بغداد، (1975 )، ص
ص205-229.
• به‌رێوه‌به‌رێتی شوێنه‌واری گه‌رمیان، "راپۆرتێکی سه‌ره‌تایی ده‌رباره‌ی کنه‌وپشکنینه‌کانی گۆڕستانی تۆپ
عه‌سکه‌ر،" گۆڤاری سوبارتو، ژماره‌ 8، هه‌ولێر (2014)، لا 133-154.
• بریار احمد، بررسی و تحلیل باستان شناختی اپار معمارى ساسانى منگقه بین رودخانه‌ های زاب کوچکک
و سیروان، پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد گروه باستان شناسی، دانشگاه تهران، دانشگاه
ادبیات و علوم انسانى، 2018، 55.

• دلشاد عزیز زاموا، "دراسه‌ تحلیلیه‌ للزخارف اڵادمیه‌ و الحیوانیه‌ على فخاریات حچاره‌ سامرا‌و(5500-
4900 ق.م.)، مجله‌ هزارمیرد، العدد 25، السلیمانیه‌ (2004)، ص ص 243-270.
• دڵشاد عزیز زاموا، "نه‌خشه‌که‌ی ده‌ربه‌ندی گاور، شیکردنه‌وه‌ی به‌ڵگه‌ هونه‌رییه‌کان بۆ دیاریکردنی
سه‌رده‌مه‌که‌ی، گۆڤاری سوبارتو، ژماره‌ 1، هه‌ولێر، (2007)، لا.3-9.
• گه باقر، مقدمه‌ فی تأریخ الحچارات القدیمه‌، ج1، بلاد الرافدین، بغداد(2012).
• کۆزاد محمد ئه‌حمه‌د،"په‌یکوڵی: شوێنه‌وارێکی گرنگ...ده‌قێکی له‌بیرکراو،" ژین 3(2011): ل 11-36.
• Amélie Kuhrt, The Persian Empire: A Corpus of Sources from the Achaemenid
Period, USA, 2007, p.50.
• Andre Tome, Ricardo Cabral and Steve Rentette, “The Kani Shaie Archaeological
Project,” in: Kopanias, K, and J. MacGinnis, (eds.) Forthcoming. The Archaeology
of the Kurdistan Region of Iraq and Adjacent Regions. Conference Proceedings,
Athens, November 1st-3rd 2013, Oxford : Archaeopress, (2016), pp.427-434.
• Behzad M. Nasrabadi,“Beobachtungen zum Felsrelief Anubaninis,” ZA 94 (2004),
pp.291-303;
• Brinkman, J. A., A political history of post-Kassite Babylonia, 1158-722 B.C.,
Roma: Pontificium Institutum Biblicum, 1968.
• Brinkman, J. A., A catalogue of cuneiform sources pertaining to specific monarchs
of the Kassite dynasty, Materials and studies for Kassite history vol.1, The Oriental
Institute of the University of Chicago, (1976).
• Brinkman, J. A., 1976-1980 b “Kassiten (Kaššû),” RIA V, Berlin, pp. 464-473.
• Burce Howe, “Karim Shahir,” In: Braidwood, L., et al., Prehistoric Archaeology
along the Zagros Flanks, Chicago, (1983), pp.23-155.
• Cecil, J. Edmonds “Two More Ancient Monuments in Southern Kurdistan,” The
Geographical Journal, Vol. 72, No. 2 (Aug., 1928), pp. 162-163.
• Dlshad A. Marf, Cultural Interaction between Assyria and the Northern Zagros, PhD
dissertation, Assyriology Department, Leiden University, Netherlands, (2016).
• Dlshad Marf “Deified mountains in the Zagros; Nishba, Batir, Andarutta, and
Hiptunu,” Paper presented in the Zagros symposium, organized by the NINO in
Leiden, December 1 st 2014.
• Dlshad A. Marf, (forthcoming) “Deified mountains in the Zagros; Nishba, Batir,
Andarutta, and Hiptunu,” Paper presented in the Zagros Symposium, organized by
the NINO in Leiden, December 1st & 2nd, 2014.

• Editorial Staff, “Remains of stone age hunters found in Iranian Kurdistan” EKurd
Daily News, December 31 st 2015, http://ekurd.net/stone-age-hunters-iranian-
kurdistan-2015-12-31.
• Edzard, D. O. and M. Gallery “Kutha,” RlA 6 (1980-1983), pp.384-387.
• Fuchs, A., and Parpola, S., 2001 The Correspondence of Sargon II, Part III: Letters
from Babylonia and the Eastern Provinces, State Archives of Assyria XV. Helsinki.=
SAA XV =
• Grayson, A. K., 1996 Assyrian Rulers of the Early First Millennium BC 2 (858-745
BCE) (The Royal Inscriptions of Mesopotamia, Assyrian Periods II/I), Toronto -
Buffalo – London. = RIMA III.
• Grayson, K., and Novotny, J., 2012 The Royal Inscriptions of Sennacherib, King of
Assyria (704-681 BC), Part 1, Royal Inscriptions of the Neo-Assyrian Period.
Winona Lake, Ind : Eisenbrauns.= RINAP III/I.
• Frayne, D., 1993 Sargonic and Gutian Periods (2334-2113 BC), The Royal
Inscriptions of Mesopotamia. Early Periods. Toronto – Buffalo – London.= RIME
II.
• Frayne, D.R., “On the Location of Simurrum”, in Young, G. D., Chavalas, M. W.
and Averbeck, R. E. (eds.), Crossing Boundaries and Linking Horizons: Studies in
Honor of Michael C. Astour. Bethesda: CDL Press, 1997, pp. 243–69.
• Frayne, D., 1997 Gudea and His Dynasty, The Royal Inscriptions of Mesopotamia.
Early Periods III/1. Toronto – Buffalo – London.= RIME III/1.
• Frayne, D., 1997 Ur III period (2112-2004 BC): The Royal Inscriptions of
Mesopotamia. Early Periods, RIME 3/2, Toronto [etc.]: University of Toronto
Press.= RIME III/2.
• Frayne, D., 1999 “The Zagros campaigns of Šhulgi and Amar-Suena” In:. Owen, D.
I., and G. Wilhelm (eds.), SCCNH 10, Bethesda, Maryland: 141-201.
• Gianfilippo Terribili and Alessandro Tila, “The Activities of the Italian
Archaeological Mission in Iraqi Kurdistan (MAIKI): The survey area and the new
evidence from Paikuli blocks documentation,” in: Kopanias, K, and J. MacGinnis,
(eds.) Forthcoming. The Archaeology of the Kurdistan Region of Iraq and Adjacent
Regions. Conference Proceedings, Athens, November 1st-3rd 2013, Oxford :
Archaeopress, (2016), pp.417-426.

• Grayson, A. K., Assyrian Rulers of the Third and Second Millennium B.C. (to 1115
BC), (The Royal Inscriptions of Mesopotamia: Assyrian Periods 1(= RIMA I )),
Toronto - Buffalo – London, 1987, .A.0.39.1001: ii 1- iv.
• Howe, B., Barda Balka, with Foreword by Yorke M. Rowan, Oriental Institute
Communications, Chicago, (2014), pp. 1-29. See also, Naji Al-Asil, “Barda Balka,”
Sumer Journal vol.5, Baghdad, (1949), pp. 205-206.
• Jesse Casana & Claudia Glatz, “The Land Behind the Land Baghdad:
Archaeological Landscapes of the Upper Diyala (Sirwan) River Valley,” IRAQ
(2017), vol. 79, pp. 47–69. esp. fig.4, p.53ff.
• Joan Goodnick Westenholz “Heroes of Akkad,” Journal of the American Oriental
Society, Vol. 103, No. 1, Studies in Literature from the Ancient Near East, by
Members of the American Oriental Society, Dedicated to Samuel Noah Kramer (Jan.
- Mar., 1983), pp. 327-336; also see,
• Kozad M. Ahmed, The Beginnings of Ancient Kurdistan (c.2500-1500 BC) A
Historical and Cultural Synthesis, PhD dissertation, Leiden University, (2012).
• Marta Luciani, M. van Ess and K. Rasheed Raheem, “Recent research on the site of
Chemchemal and its surrounding region,” Paper presented in the international
conference Archaeological Research in the Kurdistan Region of Iraq and the
adjacent areas, Athens, November 1st-3rd 2013.
• Postgate, N., & Roaf, M., “The Shaikhan Relief,” al-Rāfidān 18 (1997), pp.143-155.
• Radner, K., 2014 “An Imperial Communication Network: The State Correspondence
of the Neo-Assyrian Empire,” In: Radner, K., (ed.), State Correspondence in the
Ancient World: From New Kingdom Egypt to the Roman Empire, Oxford University
Press: 64-93.
• Reade, J. E., “Kassites and Assyrians in Iran,” Iran XVI, (1978): 137-143.
• Samuel Noah Kramer, “The Death of Ur-Nammu and His Descent to the
Netherworld,” Journal of Cuneiform Studies, Vol. 21, Special Volume Honoring
Professor Albrecht Goetze, The American Schools of Oriental Research, (1967), pp.
104-122. (URL: http://www.jstor.org/stable/1359365).
• Simo Parpola and & Porter, M., The Helsinki Atlas of The Near East in the Neo
Assyrian Period, Helsinki. (2001), map.4.

• Shaffer, A. and N. Wasserman“Iddi(n)-Sîn, King of Simurrum: A New Rock Relief
Inscription and a Reverential Seal. Mit einem Beitrag von Ursula Seidl,” ZA 93
(2003), pp.1-52.
• Starr, R.F.S., 1937 Nuzi report on the excavations at Yorgan Tepa near Kirkuk, Iraq
conducted by Harvard University in conjunction with American Schools of Oriental
Research and the University Museum of Philadelphia 1927-1931, Vol. I, Harvard
University Press, (1937).
• Tevfik Emre Serifoglu, Claudia Glatz, Jesse Casana and Shwkr Muhammed Haydar,
“The Siran (Upper Diyala) Regional Project-First Results,” in: Kopanias, K, and J.
MacGinnis, (eds.) Forthcoming. The Archaeology of the Kurdistan Region of Iraq
and Adjacent Regions. Conference Proceedings, Athens, November 1st-3rd 2013,
Oxford : Archaeopress (2016, pp.. 403-410.
• Winter, I., J., “The Conquest of Space in Time: Three Suns on the Victory Stele of
Naram-Sîn,”In: Dercksen, J.G., & Larsen, M. T., (eds.), Assyrian and Beyond
studies presented to Mogens Trolle Larsen, Leiden: NINO, (2004): 607-628.
• Zadok, R., 2002 The Ethno-linguistic Character of Northwestern Iran and Kurdistan
in the Neo-Assyrian Period, Jerusalem.
• Wiseman, D. J., 1956 Chronicles of Chaldaean Kings (626-556 B.C.) in the British
Museum, London.